Pomimo paradoksów prawnych, coraz więcej pozytywnych trendów można zauważyć na polskich osiedlowych placach zabaw, tworzonych bądź modernizowanych zgodnie z przyjętymi zasadami bezpieczeństwa i zdrowym rozsądkiem.
Wiele kwestii, których zastosowanie na placu zabaw zmniejsza ryzyko zagrożenia bezpieczeństwa, rozstrzyga już samo rozporządzenie ministra infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (DzU z 2002 r. nr 75, poz. 690).
Paragraf 40 tego rozporządzenia stanowi, że: w zespole budynków wielorodzinnych objętych jednym pozwoleniem na budowę należy, stosownie do potrzeb użytkowych, przewidzieć placyki zabaw dla dzieci najmłodszych, przy czym co najmniej 30% tej powierzchni powinno znajdować się na terenie biologicznie czynnym, jeżeli nie jest to ustalone inaczej w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowaniu terenu.
Ponadto, określa się tam odległość placów zabaw od linii rozgraniczających ulicę, która powinna wynosić co najmniej 10 m, a także minimalną odległość placów zabaw dziecięcych oraz boisk dla dzieci i młodzieży od parkingów - 7 m, 10 m lub 20 m w zależności od wielkości parkingu.
Gdzie się bawić...
Ważnym aspektem jest również ogrodzenie terenu zabaw, aby zabezpieczyć dzieci na nim przebywające przed samodzielnym wydostaniem się - obiekt należy ogrodzić bezpiecznym ogrodzeniem (nie ostrym, min. 1 m wysokości) z furtką (minimalna szerokość dostosowana do potrzeb osób niepełnosprawnych i matek z wózkami to 0,9 m).
Ogrodzenie placu zapobiega nie tylko niekontrolowanemu, spontanicznemu wybiegnięciu na ulicę czy wybiciu piłki, ale również odgradza psy od terenu zabaw.
Trzeba pamiętać, że ze względów sanitarnych nie należy dopuścić do przebywania zwierząt na placu zabaw, a zwłaszcza w piaskownicy, w której bawią się małe dzieci. Ponadto zaleca się, aby piasek w piaskownicy wymieniać co najmniej 2 razy w roku, natomiast podłoża piaskowe raz w roku.
Plac zabaw powinien być oddalony od głównych ciągów komunikacyjnych (min. 10 m) oraz od składowisk śmieci. Ponadto dobrze byłoby, aby dziecięcy placyk był usytuowany na tyle blisko budynków, aby rodzice bez przeszkód mogli z okien mieszkań obserwować swojego malca i zarazem na tyle oddalony, aby możliwie wygłuszyć gwar bawiących się na nim dzieci (przyjmuje się, że odległość od okien budynku powinna wynosić min. 15-20 m).
Rozporządzenie ministra infrastruktury reguluje również kwestie nasłonecznienia placów zabaw. Zgodnie z przepisami lokalizacja obiektu powinna pozwalać na nasłonecznienie przez co najmniej 4 godziny dziennie w dniach równonocy (czyli 21 marca i 21 września), natomiast w zabudowie śródmiejskiej dopuszcza się dwugodzinne operowanie słońca.
Warto również wspomnieć o kwestiach nieuregulowanych przepisami, tj. zapewnieniu schronienia przed słońcem i deszczem dzieciom i ich opiekunom w altankach bądź na zadaszonych ławkach.
Pomysłowo i kolorowo
Plac zabaw na miarę dzisiejszych czasów powinien wszechstronnie rozwijać dziecko, zachęcać do fantazjowania oraz stwarzać możliwość przeżycia przygody. Powinno się unikać standardowego rozmieszczenia, łatwego do przewidzenia dla dzieci, które chciałyby bawić się na różnorodnych obiektach. Należy się zastanowić, czy korzystać z gotowych projektów placów zabaw, czy może pomyśleć o indywidualnym zaplanowaniu placu zabaw pod konkretne potrzeby swoich mieszkańców.
Najczęściej spotykanymi urządzeniami na skwerkach zabaw dla maluchów są: huśtawki, zjeżdżalnie, karuzele, urządzenia kołyszące, drabinki rozwijające dziecięcą motorykę ruchu. Wśród bujawek nie może zabraknąć również zadbanej piaskownicy. Wszystkie urządzenia zabawowe powinny być tak dobrane i usytuowane, aby z placu zabaw mogły korzystać dzieci w różnym wieku.
Przy rozmieszczaniu sprzętów warto zwrócić szczególną uwagę na uwzględnienie bezpiecznych stref minimalnych, określonych odrębnie dla każdego urządzenia zabawowego oraz aby zjeżdżalnie były ustawione w kierunku południowym, najlepiej w cieniu, co zapobiegnie zagrzewaniu się tafli zjeżdżalni.
Wszystkie urządzenia muszą być solidnie wykonane i zamocowane. Na nowoczesnych placach zabaw wszystkie sprzęty są kolorowe, mają różnorodne kształty po to, by zaciekawić najmłodszych użytkowników. Z biegiem czasu powłokę urządzeń zabawowych należy impregnować i odświeżać, dla podtrzymania estetycznego i atrakcyjnego wyglądu obiektu.
Bezpiecznie i estetycznie
Zgodnie z przywołanymi normami, bezpieczną nawierzchnię powinien zapewnić właściciel bądź odpowiedzialny za obiekt zarządca. Wybierając nawierzchnie na plac zabaw, powinniśmy wziąć pod uwagę - oprócz względów bezpieczeństwa i estetyki - możliwość wykorzystania przez dzieci materiałów, z jakich owe powierzchnie są zbudowane.
Specjaliści, nad jakąkolwiek inną nawierzchnię, przedkładają luźny żwirek. Nawierzchnią naturalną, która sprawdza się na placach zabaw, jest piasek, z którego można budować babki i zamki rozwijające wyobraźnię.
Podobnie zadbana trawa, która może stać się źródłem obserwacji roślin. Niemniej jednak, trawnik jest niewątpliwie najtrudniejszy do utrzymania na placach zabaw i nie spełni swojej roli, jeśli będzie zasiany pod huśtawkami lub na boisku - przy intensywnym użytkowaniu szybko jest wydeptany, a powstałe „klepiska" (ubita ziemia) osiągają twardość zbliżoną do betonu i nie amortyzują potencjalnych upadków.
W obszarze przewidywanego upadku (np. pod ścianką wspinaczkową) nie należy także stosować typowych nawierzchni twardych, takich jak: cegły, beton, asfalt czy drewno.
Normy wyraźnie określają dopuszczalne rodzaje nawierzchni, które mogą być używane pod urządzeniami do zabaw, w zależności od potencjalnej wysokości swobodnego upadku dziecka.
Nawierzchnia syntetyczna jest dobrym podłożem dla różnych urządzeń zabawowych, a odpowiednio dobrana kolorystyka i ich struktura pomagają rozwijać ciekawość i zmysł wzroku u dzieci. Nawierzchnie sztuczne to najczęściej powierzchnie wylewane, płytki i maty gumowe oraz sztuczna trawa.
Kolorowe nawierzchnie poza wysoką estetyką spełniają wszystkie obowiązujące normy, amortyzują upadki oraz przepuszczają wodę, co pozwala na łatwe odprowadzenie jej nadmiaru, np. po ulewnych deszczach.
Wszystkie rodzaje sztucznych nawierzchni są łatwe w utrzymaniu czystości - wystarczy je spłukać wodą pod ciśnieniem. Jedyną wadą nowoczesnych nawierzchni sztucznych jest ich cena, ale odporność na ścieranie i zużycie rekompensuje poniesiony wydatek i rozwiązuje problem nawierzchni nawet na 10 lat.
Należy podkreślić, że te nowoczesne rozwiązania nawierzchniowe stosuje się również do odnowienia starych placów zabaw. Aby wyremontować stare nawierzchnie z betonu czy asfaltu nie trzeba ich zrywać - wystarczy nakleić na istniejące podłoże dostarczaną w rolkach elastyczną nawierzchnię.
Z podobnego plastycznego materiału można zamontować również gumowe krawężniki czy kostkę brukową, najazdy umożliwiające pokonywanie nierówności czy gumowe ograniczniki do obramowania piaskownicy.
Jak wykazały badania, główną przyczyną nieszczęśliwych wypadków na terenach rekreacyjnych dla dzieci są nieprawidłowości w projektowaniu, montażu i późniejszej konserwacji urządzeń zabawowych.
Do najważniejszych błędów zagrażających bezpieczeństwu maluchów należą: nieprawidłowa nawierzchnia, niewłaściwe mocowanie i rozmieszczenie urządzeń, brak systematycznych przeglądów i konserwacji, brak ogrodzenia, a także odpowiedniego regulaminu.
Przestrzeganie więc przynajmniej przyjętych norm i stosowanie się do wymogów przewidzianych rozporządzeniem ministra infrastruktury, a także zdrowego rozsądku może zmniejszyć ryzyko nieszczęśliwych wypadków.
(Oprac. na podst. materiałów szkoleniowych: Bezpieczne i atrakcyjne place zabaw, Dendros 2010)
2
