Place zabaw na terenach osiedlowych

Place zabaw to w większości osiedli jedyne miejsce rekreacji najmłodszych ich mieszkańców. Aby dobrze służyły dzieciom w różnym wieku, muszą uwzględniać ich potrzeby fizyczne i psychiczne oraz zapewniać im bezpieczeństwo.

Tereny zabaw dziecięcych stanowią ważny element funkcjonalny osiedli mieszkaniowych. Według badań psychologów wyposażenie tych terenów jest często zbyt monotonne, a to powoduje, że korzystające z nich dzieci nie rozwijają w dostatecznym stopniu swojej sprawności fizycznej. Urządzenia zabawowe, ustawione w ściśle określonej przestrzeni, szybko się im nudzą, nie pobudzają wyobraźni oraz nie pełnią funkcji edukacyjnej.

Prowadzone od wielu lat analizy funkcjonowania tego typu obiektów wskazują na liczne błędy w ich programowaniu, projektowaniu i konserwacji, zagrażające zdrowiu dzieci. Ponadto place zabaw zwykle uwzględniają potrzeby dzieci w wieku do 7 lat, a tylko niewiele z nich ma wyposażenie odpowiednie dla dzieci starszych i młodzieży.

Dobry projekt powinien włączać do dziecięcych zabaw najbliższe otocznie miejsca, w którym są ustawione urządzenia zabawowe - trawniki i tereny zieleni. Wówczas plac stanie się ogrodem dziecięcych zabaw. Jednak stworzenie atrakcyjnego i bezpiecznego ogrodu zabaw dziecięcych wymaga rozważenia wielu kwestii. Istotny jest przede wszystkim pomysł na aranżację przestrzeni i właściwy dobór urządzeń zabawowych.

Lokalizacja i powierzchnia

Place zabaw powinny być usytuowane na tyle blisko budynków, aby z okien mieszkań można było bez problemu obserwować bawiące się dzieci. Natomiast ze względów bezpieczeństwa i zdrowotnych powinny być oddalone od ciągów komunikacji samochodowej i infrastruktury technicznej osiedla, np. linii wysokiego napięcia. Wybierając miejsce na ogród dziecięcy trzeba też pamiętać, że dochodzący z nich gwar nie powinien zakłócać spokoju mieszkańcom osiedla. 

Podstawowe zasady lokalizacji i powierzchnię placów zabaw na terenie osiedli mieszkaniowych określają polskie i europejskie normy oraz rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie [1, 2].

Na podstawie tych dokumentów i innych materiałów można przyjąć następujące zasady budowy i aranżacji placów zabaw:

1. Place zabaw dla dzieci najmłodszych - do 7 lat:

• wskaźnik powierzchni terenu w przeliczeniu na 1 mieszkańca - 0,6 m²,
• powierzchnia placu - 50-150 m²,
• odległość od okien budynków - min. 15 m;

2. Place zabaw dla dzieci w wieku 7-12 lat:

• wskaźnik powierzchni terenu w przeliczeniu na 1 mieszkańca - 1 m²,
• odległość od okien budynków - min. 15 m;

3. Wszystkie tereny rekreacji dzieci i młodzieży powinny być zlokalizowane w odległości co najmniej 10 m od linii ulic, parkingów oraz miejsc składowania i przechowywania nieczystości;

4. Teren placu zabaw powinien być nasłoneczniony co najmniej przez 4 godziny w dniach równonocy (21 marca i 21 września), w godzinach od 10.00 do 16.00, a w zabudowie śródmiejskiej dopuszczalne są 2 godziny;

5. Powierzchnia przydomowej zieleni wypoczynkowej na terenie osiedla powinna wynosić co najmniej 50% terenu netto, a przeznaczoną na rekreację dla dzieci i młodzieży liczy się według wskaźnika 10 m²/1 mieszkańca.

Bardziej szczegółowe wskaźniki powierzchni, jaką powinien zajmować teren rekreacji dziecięcej, zawarte są w opracowaniach dotyczących projektowania architektonicznego. Znaleźć w nich można na przykład wskaźniki powierzchni placów zabaw dla określonych grup wiekowych dzieci [3]:

• od 0 do 6 lat - 0,6 m²/osobę,
• od 6 do 12 lat - 0,5 m²/osobę,
• od 12 do 18 lat - 0,9 m²/osobę,
• ponad 18 lat - 1,5 m²/osobę.

Podane są w nich także inne wskaźniki ważne dla bezpieczeństwa dzieci, np. odległość placu zabaw od osi napowietrznych linii wysokiego napięcia, która powinna wynosić nie mniej niż 19 m.

Grupy wiekowe

Plac zabaw nie tylko dostarcza dziecku rozrywek, ale jest też miejscem rozwijania jego sprawności motorycznej, edukacji oraz budowania świadomości społecznej, ekologicznej i wrażliwości na piękno. Dlatego tak ważne jest odpowiednie opracowanie jego programu, który powinien uwzględniać również i to, że z placu zabaw równocześnie korzystają dzieci w różnym wieku. Wszystkie elementy programowe na placu zabaw należy więc dostosować do potrzeb psychofizycznych różnych grup wiekowych dzieci.

W ustaleniu programu placów zabaw mogą pomóc konsultacje społeczne. Na ich podstawie można bowiem określić grupę wiekową dominującą wśród dzieci mieszkających na osiedlu oraz potrzeby i oczekiwania rodziców.

Dzieci najmłodsze (do lat 5)

Dla dzieci w tym wieku najatrakcyjniejsze są żywe kolory - głównie czerwony, żółty i niebieski. Kolory zgaszone, np. szarości i delikatne pastele, wywołują uczucie smutku. Dlatego też w otoczeniu małego dziecka powinny przeważać kolory intensywne...