Potrzeby i możliwości termomodernizacji budynków

Termomodernizacja to poprawienie cech technicznych budynku, a w efekcie zmniejszenie zapotrzebowania na ciepło potrzebne do ogrzewania i związanych z tym kosztów.

Umożliwia także poprawę warunków użytkowania pomieszczeń, a budynek uzyskuje nowy, estetyczny wygląd.

W większości budynków mieszkalnych w Polsce koszty ogrzewania stanowią ponad połowę całkowitych kosztów użytkowania.

Zewnętrzne elementy budynku (ściany, dachy, stropy nad piwnicami, okna) nie stanowią wystarczającej izolacji, a systemy ogrzewania mają niską sprawność.

Wymagania techniczno-prawne dotyczące izolacyjności cieplnej budynków określają przepisy zawarte w warunkach technicznych [1].

Wymagania izolacyjności cieplnej budynku określają maksymalne dopuszczalne wartości współczynników przenikania ciepła przez przegrody budowlane U. Ilość ciepła „uciekająca" z pomieszczeń ogrzewanych, która musi być uzupełniana ciepłem dostarczanym przez system ogrzewania, jest proporcjonalna do wartości U.

Jak wynika z danych podanych w tabeli 1, kolejne przepisy bardzo istotnie zmieniały wymagania w tym zakresie, dlatego przez obecnie wykonywane ściany i stropodachy przenika kilkakrotnie mniej ciepła niż we wcześniej powstałych budynkach.

Dyrektywy UE zalecają krajom członkowskim zaostrzanie przepisów, więc dopuszczalne wartości współczynników U będą dalej obniżane.

Obecnie zaleca się budowanie obiektów energooszczędnych, w których przegrody zewnętrzne są izolowane jeszcze lepiej, niż to wynika z obowiązujących przepisów.

Tabela 1. Zmiany wymagań w zakresie współczynnika przenikania ciepła U

Głównym powodem wykonywania termomodernizacji użytkowanych budynków jest obniżenie ponoszonych kosztów ogrzewania. Ale jest ona potrzebna również ze względu na przewidywane w następnych latach zmiany, a mianowicie:

• ceny energii będą stale wzrastać, powodując podwyżki kosztów ogrzewania, a dzięki termomodernizacji można znacznie ograniczyć wpływ cen energii na opłaty za użytkowanie budynków,
• wprowadzenie oceny energetycznej budynków (świadectw energetycznych) stworzy sytuację, w której niska jakość energetyczna budynku, odbiegająca od aktualnych wymagań, wiązać się będzie z niższą wartością rynkową budynku, koniecznością ustalania niższych czynszów itp.,
• wymagania prawne dotyczące izolacyjności termicznej będą stale zaostrzane i stopniowo przybiorą formę nacisku ekonomicznego, zmuszającego do poprawy istniejącego stanu budynku np. przez uzależnienie stawek podatków, kredytów i opłat od jakości energetycznej budynku.

Zatem termomodernizacja budynków jest konieczna, a warto ją wykonać już obecnie, gdyż na jej realizację można uzyskać pomoc finansową w trybie ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów [2].

Co modernizować?

Termomodernizacja może mieć różny zakres, w zależności od aktualnego stanu budynku oraz możliwości finansowych właściciela. Poszczególne prace termomodernizacyjne przynoszą różne oszczędności, a ich opłacalność (czas zwrotu) też nie jest taka sama. Dlatego jeżeli fundusze nie pozwalają na wykonanie termomodernizacji w pełnym zakresie, należy wykonywać przede wszystkim te usprawnienia, które są najbardziej opłacalne.

Najbardziej efektywne, a jednocześnie niezbędne, jest modernizowanie instalacji grzewczej, doprowadzenie jej do wysokiej sprawności i dobre izolowanie przewodów. Jeżeli ogrzewamy dom przy pomocy kotła zainstalowanego przed wieloma laty, to warto go wymienić, bo nowy zużyje znacznie mniej paliwa, dając tę samą ilość ciepła, zajmie mniej miejsca, a dzięki automatyce sterującej jego obsługa będzie łatwiejsza.

Czasem warto wykonać przyłącze do scentralizowanego źródła ciepła z jednoczesną likwidacją istniejącego lokalnego źródła ciepła lub zainstalować kocioł na inny rodzaj paliwa, np. na gaz zamiast na węgiel.

Podstawowe znaczenie ma ocieplenie przegród zewnętrznych budynku. Powinno koniecznie dotyczyć dachu (gdy poddasze jest ogrzewane) lub stropu pod poddaszem, gdyż ocieplenie tych części budynku jest szczególnie efektywne. Wprowadza się wtedy warstwę materiału izolacyjnego grubości ok. 15-20 cm. Ociepla się także wszystkie ściany zewnętrzne (warstwą 12-14 cm) i podłogę na gruncie (w domu niepodpiwniczonym).

Ocieplenie stropu nad nieogrzewaną piwnicą w niewielkim stopniu zmniejsza zużycie ciepła. Powoduje także obniżenie temperatury w piwnicy, co nie zawsze jest pożądane. Warto jednak ocieplać strop nad piwnicą, gdy w pomieszczeniach mieszczących się na parterze podłoga jest zimna, ale głównie ze względów użytkowych niż ekonomicznych.

Wymiana okien i drzwi balkonowych jest ekonomicznie mniej opłacalna, wykonuje się ją raczej ze względu na zalety użytkowe nowych okien (lepsze izolowanie, szczelność, wyciszenie zewnętrznych hałasów, prosta konserwacja, estetyka).

Warto usprawniać instalację zaopatrzenia w ciepłą wodę użytkową. W przypadku wymiany kotła c.o. należy rozważyć wprowadzenie kotła dwufunkcyjnego, tj. przeznaczonego zarówno do ogrzewania, jak i do przygotowania ciepłej wody.

Dobre izolowanie przewodów rur ciepłej wody, wprowadzenie armatury wodooszczędnej, np. perlatorów, to dalsze możliwości oszczędzania, a koszty inwestycyjne zwykle szybko się zwracają.

Wprowadza się na ogół takie zmiany, które powodują, że budynek będzie zużywał na potrzeby ogrzewania i ciepłej wody nie więcej energii niż budynki obecnie budowane, a koszty termomodernizacji powinny się zwrócić w okresie nie dłuższym niż 10-15 lat.

Można jednak dążyć do jeszcze niższego zużycia energii i mniejszych bieżących kosztów ogrzewania. W takim przypadku termomodernizacja powinna obejmować:

• ocieplenie o znacznie pogrubionych warstwach izolacji termicznej,
• nowe okna o bardzo dobrej izolacyjności, np. trzyszybowe ze szkłem niskoemisyjnym,
• wentylację mechaniczną z odzyskiem ciepła,
• zastosowanie urządzeń wykorzystujących energię ze źródeł odnawialnych, np. kolektorów słonecznych, pomp ciepła, kotłów na biomasę itp.,
• wykorzystanie wysokosprawnej kogeneracji (jednoczesnego wytwarzania ciepła i energii elektrycznej).

Taka modernizacja wymaga jednak poniesienia wyższych kosztów inwestycyjnych i zdecydowanie dłuższego czasu ich zwrotu.