Ochrona siedlisk ptaków

Obecność ptaków w miastach budzi zwykle wiele kontrowersji wśród mieszkańców. Miłośnicy skrzydlatych sąsiadów chcą chronić ich siedliska, a przeciwnicy - jak najszybciej się ich pozbyć, upatrując taką możliwość w termomodernizacji budynku. Tymczasem wiele gatunków ptaków objętych jest ochroną prawną. Konieczne jest zatem przestrzeganie procedur określonych w ustawie o ochronie przyrody.

Ptaki w mieście

Wiele gatunków ptaków już dawno wybrało tereny zurbanizowane jako jedyne miejsce bytowania. Ptaki te zasiedlają budowle stworzone przez człowieka lub zakładają siedliska na zadrzewionych terenach miejskich. Stałymi mieszkańcami miast są m.in. gołąb miejski, kawka, sierpówka, jerzyk, jaskółka oknówka i wróbel domowy. Warunki życia miejskiego akceptuje jednak coraz więcej gatunków ptaków żyjących dotychczas w naturalnym środowisku. Przykładem może być kopciuszek - gatunek występujący pierwotnie na otwartych terenach skalnych, a teraz chętnie zakładający siedliska w kamiennych centrach miast. Ornitolodzy przewidują nawet, że proces osiedlania się w miastach nowych gatunków ptaków może się nasilać, ponieważ wiele z nich utraci naturalne siedliska i ich jedynymi enklawami staną się tereny zurbanizowane.

Zdania mieszkańców na temat osiedlania się ptaków w obiektach budowlanych są podzielone. Dla niektórych to jeden z niewielu „żywych" składników betonowych, miejskich pustyń, a dla innych - źródło zanieczyszczeń prowadzących do dewastacji budynków.

Pewne gatunki ptaków, np. gołąb miejski, jerzyk, kawka, wróbel domowy, mazurek, pustułka i pójdźka, upodobały sobie strychy, stropodachy i różnego rodzaju nisze, a inne gnieżdżą się w niewielkich szczelinach i otworach - są to szpak, kopciuszek, sikora bogatka i sikora modra.

Natomiast do elewacji budynków swoje gniazda przyczepiają jaskółki oknówki. Ponieważ okres lęgowy poszczególnych gatunków ptaków wypada w różnych terminach, mogą one gnieździć się w budynku przez cały rok.

Analizując architekturę budynku (kształt dachu, rozmieszczenie otworów okiennych, wnęk itp.), można określić potencjalne miejsca, w których poszczególne gatunki ptaków mogą się osiedlać. W razie wątpliwości warto poprosić o pomoc ornitologa, aby wskazał, gdzie ptaki będą najchętniej zakładały swoje gniazda. Ma to znaczenie zwłaszcza w przypadku ptaków będących pod ścisłą ochroną, ponieważ istnieje ustawowy obowiązek zapewnienia im warunków sprzyjających egzystencji.

Regulacje prawne

Podstawowym aktem prawnym w omawianej kwestii jest ustawa o ochronie przyrody [1]. Zgodnie z art. 52 ust. 1 pkt 4 tej ustawy, z uszczegółowionym zapisem § 6 pkt 4 rozporządzenia ministra środowiska w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną [2], obowiązuje zakaz niszczenia ich siedlisk i ostoi.

W ustawie określa się siedlisko jako „obszar występowania roślin, zwierząt lub grzybów w ciągu całego życia lub dowolnego stadium ich rozwoju". Miejsca lęgowe ptaków chronionych zlokalizowane na budynkach mieszkalnych należy więc traktować jako ich siedliska podlegające ochronie prawnej. A ograniczenie dostępu do nich należy kwalifikować jako niszczenie miejsc lęgowych i schronień ptaków, a zatem jako naruszenie zakazu, o którym mowa w ustawie o ochronie przyrody.

Zgodę na odstępstwo od tego zakazu może wydać Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska (RDOŚ) w trybie art. 56 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody. Przed przystąpieniem do termoizolacji budynku należy złożyć wniosek do RDOŚ - właściwego dla miejscowości/województwa, w której znajduje się budynek - o zezwolenie na zniszczenie siedlisk gatunków ptaków podlegających ochronie. A warunkiem uzyskania takiej zgody jest zapewnienie ptakom nowych budek lęgowych (w ramach tzw. kompensaty przyrodniczej).

Do wniosku należy dołączyć dokładny plan rozmieszczenia oraz planowany harmonogram wieszania budek i prac termomodernizacyjnych.

W Prawie budowlanym [3] zapisano: „Art. 36. 1. Przed wydaniem decyzji o pozwoleniu na budowę lub odrębnej decyzji o zatwierdzeniu projektu budowlanego właściwy organ sprawdza: 1) zgodność projektu budowlanego z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego albo decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu w przypadku braku miejscowego planu, a także wymaganiami ochrony środowiska (...)".

To samo znajduje się w Prawie ochrony środowiska [4]: „Art. 75. W trakcie prac budowlanych inwestor realizujący przedsięwzięcie jest zobowiązany uwzględnić ochronę środowiska na obszarze prowadzenia prac".