W Polsce istnieje ustawowy obowiązek zapewnienia osobom niepełnosprawnym powszechnego dostępu do przestrzeni miejskiej. Dotyczy to także ich miejsca zamieszkania. Z wypełnianiem tego obowiązku nie jest jednak najlepiej.
Z ostatniego Narodowego Spisu Powszechnego z 2002 r. wynika, że w naszym kraju żyje prawie 5,5 miliona osób niepełnosprawnych. Oznacza to, że aż co siódmy mieszkaniec Polski dotknięty jest niepełnosprawnością. Połowa z nich to osoby niepełnosprawne ruchowo, a kolejne znaczące grupy stanowią osoby z poważnymi wadami wzroku i niewidome oraz ze znacznymi ubytkami słuchu i niesłyszące.
Dane są zatrważające. Wynika z nich, że najwięcej osób z niepełnosprawnością znajduje się w grupie wiekowej powyżej 65 lat. Ciągły wzrost długości życia oraz spadek liczby narodzin powodują duże zmiany w strukturze społeczeństwa. Światowe badania wskazują, że w ciągu najbliższych 30 lat liczba osób starszych wzrośnie dwukrotnie.
Wraz z wiekiem spada sprawność fizyczna, pogarsza się wzrok i słuch, pojawiają się schorzenia związane z wykonywaną przez lata pracą. Oznacza to, że prawie każdy z nas w pewnym momencie życia staje się osobą niepełnosprawną. A u osób starszych są to zazwyczaj niepełnosprawności złożone, łączące dysfunkcje o różnym charakterze, np. ruchu i wzroku.
Kupując mieszkanie w wieku 20-40 lat, kierujemy się jego położeniem, wielkością, ceną. Nie zwracamy uwagi na nierówne chodniki, brak wyprofilowanych przejść dla pieszych czy miejsc parkingowych wyznaczonych dla osób z niepełnosprawnością. Nie zauważamy schodów prowadzących do wejścia, progu w drzwiach do naszego mieszkania i braku windy. Brak perspektywicznego myślenia sprawia, że wiele osób wraz z wiekiem lub w wyniku nieszczęśliwego wypadku staje się więźniami własnych domów.
W Europie Zachodniej, Ameryce Północnej czy Australii już od lat 80. mówi się o obowiązku tworzenia powszechnie dostępnych przestrzeni. Wiele państw wprowadziło przy projektowaniu i powstawaniu budynków konieczność współpracy ze specjalistami z zakresu planowania dostępności.
Polska w tej dziedzinie pozostaje wciąż daleko w tyle. Nasze przepisy budowlane dotyczące powszechnej dostępności pochodzą z poprzedniej epoki, a i tak nie są w pełni respektowane. Architekci, inwestorzy i wykonawcy nie mają skąd czerpać profesjonalnej wiedzy o projektowaniu i budowaniu zgodnym z zasadami uniwersalnego dostępu.
Znaczna większość naszych osiedli powstawała przed 2004 r., a dopiero wtedy wszedł w życie obowiązek zapewnienia dostępu osobom poruszającym się na wózkach inwalidzkich do mieszkań znajdujących się na pierwszej kondygnacji naziemnej.
Obecnie obowiązujące przepisy budowlane skupiają się głównie na dostępności dla tych właśnie osób [1], a i w tym wypadku są znacznie bardziej ogólne niż przepisy państw będących liderami w tej dziedzinie. Potrzeby osób z innymi rodzajami niepełnosprawności ruchowych, osób niewidomych czy niesłyszących są w znacznym stopniu pomijane.
Warto też pamiętać, że prawidłowo zaprojektowany i wykonany dom to także większa wygoda dla osób prowadzących wózki dziecięce, niosących zakupy, to także większe bezpieczeństwo dzieci i wreszcie znacznie większy komfort korzystania z najbliższej przestrzeni.
Właściwie przeprowadzony proces planowania dostępności wymaga nie tylko ogromnej wiedzy, ale także współpracy z różnymi grupami osób, w tym osób z niepełnosprawnością, a także znajomości i wrażliwości na ich potrzeby.
Nawet najlepiej zaprojektowany i wykonany budynek nie będzie w pełni dostępny bez zapewnienia możliwości swobodnego poruszania się w jego najbliższym otoczeniu. Dlatego tak istotna jest możliwość dotarcia z budynku do przystanków komunikacji miejskiej, parkingów, innych budynków, placów zabaw, boisk oraz pozostałych elementów infrastruktury.
Schody, podjazdy i pochylnie
Dużo łatwiej zapewnić odpowiednią dostępność całego osiedla na obszarach o niezmiennej wysokości terenu, a liczba popełnianych w tym zakresie błędów jest znacznie mniejsza niż na terenach o zróżnicowanej wysokości, położonych np. na obszarach pagórkowatych. W tym drugim wypadku największą wygodę spacerowania zapewnią chodniki o spadku nieprzekraczającym 5%, łagodnie prowadzące do celu. Taka sytuacja to jednak rzadkość. Najczęściej po drodze napotkamy schody, a najbliższa dostępna ścieżka prowadzi wokół całego osiedla lub w ogóle jej nie ma.
Schody zewnętrzne zazwyczaj nie są wyposażane we właściwe poręcze, co utrudnia lub nawet uniemożliwia wejście po nich np. osobom starszym. A polskie przepisy stanowią jednoznacznie: Schody zewnętrzne i wewnętrzne, służące do pokonania wysokości przekraczającej 0,5 m powinny być zaopatrzone w balustrady lub inne zabezpieczenia od strony otwartej [2].
Ten sam paragraf obliguje do stosowania poręczy z obu stron biegu, a w przypadku schodów o szerokości przekraczającej 4 m wymaga stosowania dodatkowych poręczy pośrednich.
Dla osób o znacznie obniżonej sprawności ruchowej problem może stanowić pokonanie nawet 2-3 stopni, dlatego dobrą praktyką powinno być stosowanie poręczy wzdłuż wszystkich schodów, nawet jeśli nie wymagają tego przepisy.
Lubianym przez naszych architektów rozwiązaniem są tzw. podjazdy dla wózków dziecięcych. Są one jednak zbyt strome, a ich rozstaw nie odpowiada rozstawowi kół większości wózków inwalidzkich. Są również niezbyt bezpieczne dla dzieci w wózkach dziecięcych, a także dla ich rodziców. Dlatego też jako alternatywa dla każdych istotnych komunikacyjnie schodów powinna pojawiać się pochylnia, wykonana zgodnie z przepisami [3].
Należy zwrócić uwagę na jej odpowiednie nachylenie, zależne od koniecznej do pokonania wysokości, właściwą szerokość i długość pojedynczego biegu, prawidłowo wykonane spoczniki i rozmieszczone poręcze. Nawierzchnia pochylni powinna być antypoślizgowa, równa i odpowiednio utwardzona.
Co ciekawe, wiele osób sprawnych woli korzystać z pochylni zamiast ze schodów. Będzie ona także wygodna i bezpieczna dla osób starszych oraz osób z dzieckiem w wózku. Okazuje się więc, że wbrew ogólnym opiniom pochylnia nie służy jedynie osobom z niepełnosprawnością. Nie oznacza to jednak, że możemy zrezygnować ze schodów i wszędzie budować tylko pochylnie, bo np. osoby z zaburzeniami równowagi nie będą w stanie z niej korzystać.
Użytkowanie lokali mieszkalnych z podzielnikami kosztów ogrzewania ZOBACZ>>
Na rynku dostępne są także podnośniki schodowe. Mają one jednak wiele wad. Cena takiego podnośnika może sięgać nawet 30-40 tys. zł, mogą tu jednak pomóc dofinansowania z funduszu PFRON. Urządzenia te są powolne, zmniejszają szerokość schodów, wymagają stałej konserwacji, a w polskich warunkach pogodowych są urządzeniami dosyć awaryjnymi. Dlatego powinny być używane raczej wewnątrz budynków.
2
