Eko: osiedla, domy i my

Budownictwo ekologiczne i wchodząca w jego skład koncepcja ekologicznych osiedli zyskuje coraz większe zainteresowanie i popularność – zarówno ze strony deweloperów, jak i nabywców nieruchomości.

Do najbardziej charakterystycznych cech ekologicznego osiedla można zaliczyć: rozwiązania przyczyniające się do efektywności energetycznej, rozwiązania ograniczające ruch samochodowy, ekologiczne rozwiązania w mieszkaniach, możliwie dużo terenów zielonych, „zielone dachy” na budynkach, oszczędzanie wody, stworzenie optymalnych warunków życia dla zwierząt.

Efektywność energetyczna = zielona energia

To podstawowy element ekologicznego budownictwa. Budynki wielorodzinne to obiekty o wysokim i stałym zapotrzebowaniu na energię, której koszt stanowi istotny element budżetu każdej jednostki zarządzającej zasobem mieszkaniowym. Wydatki na oświetlenie klatek schodowych, piwnic, garaży, placów zabaw, a także na windy, domofony, systemy wentylacyjne oraz monitoring generują znaczne koszty, które stale rosną. Inwestorzy poszukują zatem rozwiązań, które pozwolą zarówno na poprawę efektywności energetycznej, jak i na redukcję kosztów eksploatacyjnych. Oczywiście przy możliwie najniższym zużyciu energii. Okazuje się, że w przypadku ekologicznych osiedli największą efektywność energetyczną zapewniają inwestycje w odnawialne źródła energii (OZE); przede wszystkim w technologię fotowoltaiczną oraz pompy ciepła. Oba rozwiązania są przyjazne środowisku i nie zanieczyszczają atmosfery. Korzystanie z zielonej energii to nie tylko sposób na obniżenie rachunków za energię, to również zwiększenie niezależności energetycznej budynków i ich wartości rynkowej.

Mniej aut, więcej miejsca dla ludzi

Gdy wielu kierowców nie wyobraża sobie życia bez samochodu, z drugiej strony ma zagorzałych przeciwników, którzy prawie lub wcale go nie używają. W dobie ocieplenia klimatycznego i postępującej degradacji środowiska korzystanie z samochodu to temat szczególnie kontrowersyjny. Projektanci ekologicznych osiedli starają się wypracować jakiś kompromis – między potrzebami kierowców, pieszych, rowerzystów i miejscowego ekosystemu. Częstą praktyką jest stosowanie progów spowalniających oraz wytyczanie węższych, jednopasmowych dróg (dzięki którym nieco bardziej uprzywilejowani są piesi i rowerzyści). Rozwiązania te mają na celu ochronę przed występowaniem niebezpiecznych kolizji z udziałem ludzi, ale i zwierząt.

Warunki życia dla zwierząt

Właśnie. Kolejną cechą ekologicznych osiedli jest tworzenie warunków dla harmonijnej koegzystencji mieszkańców oraz otaczającej ich fauny i flory. Dotyczy to w szczególności osiedli budowanych coraz częściej w okolicy lasów, parków i innych terenów zielonych, stanowiących naturalne miejsce zamieszkania wielu gatunków ssaków, ptaków, gadów, płazów i owadów. Uwaga, niektóre z nich – na przykład dziki (podchodzące do śmietników i ryjące trawniki) lub większe: np. jelenie czy łosie – mogą stwarzać mieszkańcom problemy. Jednak większość zwierzaków jest neutralna, ba, mogą nawet stanowić prawdziwą atrakcję osiedla. Z tego powodu wielu inwestorów tworzy na terenie nowo powstających osiedli małą infrastrukturę dla zwierząt, w szczególności dla tych, które nie stanowią zagrożenia dla ludzi. Przykłady: budki lęgowe, karmniki i poidła dla ptaków, tunele dla małych zwierząt, hotele dla owadów, oczka wodne dla płazów, łąki kwietne dla …wszystkich.

Zieleń na osiedlach

Ekologiczne osiedla są planowane w taki sposób, aby jak najmniej naruszały otaczający ekosystem, czyli tereny zielone oraz aby w pełni wykorzystać ich sąsiedztwo. Jak wiemy, ma ono niezwykle korzystny wpływ na jakość życia mieszkańców. Do zalet życia blisko natury należą m.in.: „czyste powietrze”, niższy poziom nagrzewania terenu osiedla podczas upałów i zapewnienie mieszkańcom cienia w upalne dni, niwelowanie szkodliwego wpływu spalin samochodowych oraz poprawa retencji wody w glebie. Do dobrych praktyk przy budowie ekologicznych osiedli należy przede wszystkim dosadzanie na ich terenie nowych drzew i krzewów oraz zabezpieczanie tych, które już są podczas prac budowlanych. Do innych rozwiązań – głównie na osiedlach o podwyższonym standardzie – należą oczka wodne i mała architektura, czyli naturalne siedziska z kamieni lub pieńków, ogrodzenia z siatki porośniętej pnączami, a nawet wspólne szklarnie. Interesującym przykładem nowoczesnej inwestycji łączącej wszystkie te elementy jest ekologiczne osiedle Gaia Park w Konstancinie-Jeziornej, reklamowane jako „miejsce, w którym natura wyznacza rytm”. Cały projekt osiedla Gaia Park został – jak czytamy – „skupiony wokół ekofilozofii, której głównym założeniem jest to by cieszyć się obecnością natury przy zminimalizowaniu negatywnego wpływu człowieka na środowisko. W Gaia Park developer stawia na odnawialne źródła i zieloną energię. Osiedle posiada własną elektrownię wiatrowo-fotowoltaiczną i gruntowe pompy ciepła. Korzyści dla mieszkańców: darmowy prąd przez 20 lat i gwarancja zielonej energii pochodzącej z pewnego źródła.”

Zielone dachy

Coraz popularniejszym rozwiązaniem wykorzystywanym w planowaniu eko osiedli są tak zwane zielone dachy. To specjalne wielowarstwowe pokrycia budynków, które umożliwiają hodowanie na nich roślinności. Oprócz walorów dekoracyjnych zielone dachy spełniają także inne bardzo istotne dla miejscowego ekosystemu funkcje. To m.in.: tłumienie hałasu, regulacja termiczna budynku (ocieplanie zimą, chłodzenie latem), filtrowanie zanieczyszczeń pochodzących np. z samochodowych spalin, produkcja tlenu, zwiększanie poziomu odparowywania wody i pomoc w magazynowaniu wód opadowych.

Do powyższych zalet należy dodać jeszcze pozytywny wpływ zielonych dachów na tzw. dobrostan mieszkańców. Pokryte roślinnością dachy to doskonałe miejsce zarówno relaksu jak i nawiązywania więzi sąsiedzkich.

Plusy deszczówki

Ważnym wyznacznikiem ekologicznego stylu życia jest oszczędzanie wody, której w naturze jest coraz mniej. Projektanci ekoosiedli doskonale o tym wiedzą i w tym celu wykorzystują deszczówkę. System magazynowania deszczówki i naturalna retencja zdecydowanie przyczyniają się do oszczędzania wody. Do podstawowych rozwiązań wykorzystujących i magazynujących deszczówkę na ekoosiedlach należą: ogrody deszczowe – stanowią nie tylko korzystną dla ekosystemu, ale również niezwykle atrakcyjną formę retencji wody; niecki retencyjne – czyli płytkie zagłębienia w terenie służące do czasowego (krótkiego, ok. 2-dniowego) gromadzenia wód opadowych; stawy retencyjne – są większe od niecek, co umożliwia przechowywanie większej ilości wody przez dłuższy czas. Dzięki tym rozwiązaniom niweluje się problemy związane z ewentualnymi podtopieniami po dużych opadach czy koszty odprowadzania wód opadowych do kanalizacji. Dodatkowo takie zbiorniki retencyjne mogą stanowić znakomite miejsce relaksu, aktywności fizycznej, a nawet uprawy roślin.

Ekologia w mieszkaniach

Budownictwo ekologiczne zakłada również stosowanie przyjaznych dla środowiska rozwiązań w samych mieszkaniach. Przede wszystkim dotyczy to stosowanych na szeroką skalę metod oszczędzania energii elektrycznej. Należą tu: wyposażanie mieszkań w energooszczędne sprzęty, montaż oświetlenia z wykorzystaniem żarówek i lamp LED oraz minimalizacja utraty ciepła w mieszkaniu poprzez instalację wysokiej jakości okien. Jest to nie tylko korzystne dla środowiska, lecz również pozwala obniżyć wysokość rachunków za prąd.

Warto odnotować, że w osiedlowych garażach pojawiają się stacje ładowania samochodów elektrycznych, czyli ładowarki do samochodów. Instalacja ładowarek do elektryków stanowi już dziś standard, który nie tylko ułatwia mieszkańcom życie, ale i podnosi wartość nieruchomości.

Ekologiczne osiedle

Nowoczesne osiedla powinny być maksymalnie dostosowane do naszych potrzeb. Stworzenie odpowiedniego środowiska dla zwierząt, zadbanie o obecność zieleni, zagospodarowanie dachów roślinnością, efektywne zarządzanie wodą, efektywność energetyczna, ograniczenie ruchu samochodowego i ekologiczne rozwiązania w mieszkaniach – wszystkie te elementy z założenia mają służyć zdrowszemu i bardziej komfortowemu życiu mieszkańców ekologicznego osiedla.

Znikają kontenery na odzież, a do PSZOK-ów daleko

Od stycznia 2025 r. w całej Unii Europejskiej obowiązuje selektywna zbiórka odzieży i innych tekstyliów. Wiele polskich gmin postawiło tu na program minimum: odzież i tekstylia można przywozić do Punktów Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych, czyli do PSZOK-ów. Jednak w wielu miejscowościach PSZOK-i są niewystarczające, a mieszkańcy narzekają, że mają do nich za daleko. Sytuację utrudnia dodatkowo zniknięcie wielu dotychczasowych kontenerów na odzież. Niektóre z nich zostały zlikwidowane, po tym jak gminy ustaliły, że stoją bez odpowiednich pozwoleń. Inne – te najbardziej popularne, należące do Polskiego Czerwonego Krzyża – są stopniowo wycofywane, bo odbiorca tekstyliów (Wtórpol) – uznał, że jakość oddawanej tam odzieży bardzo się (ostatnio!) pogorszyła i wycofał ze współpracy z PCK.

Jak działa wrocławski system zbiórki tekstyliów?

Wrocław ma obok PSZOK-ów także mobilne punkty zbiórek. Mobilne SZOT-y dojeżdżają na osiedla. Jak się okazuje, połączenie stacjonarnych PSZOK-ów z mobilną zbiórką przynosi wymierne efekty. Wdrożony we Wrocławiu system jest najefektywniejszy w Polsce. Co prawda, najwięcej tekstyliów zebrała w ub.r. Warszawa (759 ton), jednak Wrocław nie był dużo gorszy, ponieważ udało się tam zebrać 610 ton. Populacja Warszawy jest większa od wrocławskiej ponad 2-krotnie, a zatem statystyczny Wrocławianin oddał do recyklingu znacznie więcej tekstyliów niż Warszawiak. Różnicę widać także w porównaniu z mniejszymi ośrodkami; we Wrocławiu zebrano blisko 3-krotnie więcej tekstyliów niż w Lublinie (212 t) i niemal 4 razy więcej niż w Katowicach (160 t). – Liczby świadczą o tym, że potrafiliśmy w stosunkowo krótkim czasie przygotować skuteczną odpowiedź na nowe wymagania zbierania tekstyliów jako osobnej frakcji, które nałożono na samorządy ustawą. Udało się też dotrzeć z informacją do wrocławskiej społeczności. To oczywiście nie znaczy, że uważamy obecny harmonogram kursów samochodów SZOT za ostateczny i ustalony raz na zawsze. – mówi Paweł Karpiński, prezes Ekosystemu, spółki zajmującej się gospodarką odpadami we Wrocławiu.

Wrocławski SZOT (Samochód Zbierający Odzież i Tekstylia) regularnie pojawia się na osiedlach. SZOT-y odbierają tekstylia przynoszone w workach i od razu je wywożą. Są przy tym, jak twierdzi miasto, bardziej higieniczne niż potencjalne stacjonarne kontenery w miejscach publicznych. Jednorazowo można oddać dwa zamknięte worki o poj. do 120 litrów. Przyjmowana jest m.in.: odzież, obuwie, pościel, ręczniki, firany, zasłony, koce, portfele, pluszowe zabawki. Firma nie poprzestaje tylko na zbieraniu tekstyliów, analizuje zebrane dane z Politechniką Wrocławską. Badania wykazały, że ok. 26 proc. oddawanej odzieży nadaje się do ponownego użycia. „Ekosystem” analizuje wprowadzenie rozwiązań, dzięki którym taka odzież zyska drugie życie. Z kolei w przypadku tekstyliów nienadających się już do użytku miasto chciałoby je zagospodarować i przetwarzać – np. na nowoczesne kompozyty – a nie wysyłać do spalarni.

Jak się dowiadujemy, kilka innych samorządów zainteresowało się tematem. Kibicujmy, żeby znalazły jakieś dobre rozwiązania, bo aktualna wersja z PSZOK-ami jest niezbyt udana i niezbyt skuteczna!