Zrównoważone zużycie biomasy

„Europejskie biomasowe puzzle. Wyzwania, możliwości i kompromisy wokół produkcji i zużycia biomasy w UE” to najnowszy, opublikowany w listopadzie raport Europejskiej Agencji Środowiska. Jak zauważają autorzy, surowce pochodzenia biologicznego są stosowane przez ludzi od tysięcy lat. Dziś mają odegrać kluczową rolę w realizowanym w Unii Europejskiej przejściu do zrównoważonej i neutralnej klimatycznie gospodarki. Przyjęta w raporcie definicja biomasy jest szeroka i obejmuje każdą występującą w ekosystemach roślinność, w tym materię organiczną gleby, żywność i drewno, biopaliwa oraz odpady ulegające biodegradacji.

Zgodnie z raportem, w 2017 roku w UE zużyto 1,2 mld ton suchej biomasy – 68 proc. pochodziło z rolnictwa, natomiast 27 proc. – z gospodarki leśnej. 50 proc. tej sumy przeznaczono na żywność i wyposażenie dla zwierząt gospodarskich, 22 proc. użyto w energetyce, a 28 proc. na surowiec budowlany (wykorzystywany głównie w celach konstrukcyjnych, w branży meblarskiej oraz produkcji papieru i opakowań z biomasy drzewnej). Zastosowanie biomasy rośnie szczególnie w sektorze energetycznym; w 2021 r. stanowiła w nim już 56 proc. ze wszystkich unijnych źródeł odnawialnych.

W obronie bioróżnorodności

Produkcja oraz pozyskiwanie biomasy mogą negatywnie wpływać na bioróżnorodność i ekosystemy wraz z ich zdolnością do pochłaniania dwutlenku węgla z atmosfery. Autorzy raportu sugerują więc znalezienie złotego środka pomiędzy jej zastosowaniem a potrzebami przyrody.

Może Cię zainteresuje: Mimo wysokich kosztów Polacy wybierają węgiel

Zastępując paliwa kopalne, biomasa redukuje emisję gazów cieplarnianych i pomaga w dekarbonizacji transportu oraz sektora budowlanego. Wzrastające zapotrzebowanie grozi jednak nadwyrężeniem istniejących ekosystemów. Raport dostrzega napięcie pomiędzy celami odbudowy dzikiej przyrody i bioróżnorodności, wyrażonymi m.in. w rozporządzeniu Nature Restoration Law, a podażą biomasy, która w wyniku działań ochronnych może się zmniejszać.

Problematyczna w ocenie autorów raportu jest także sama klasyfikacja biomasy jako neutralnego klimatycznie źródła energii. Choć rośliny i drzewa odrastają, ponownie gromadząc dwutlenek węgla, całość tego procesu zajmuje dekady – tymczasem w krótszym okresie biomasa pozostaje emisyjna. Zmiany klimatu i wynikające z nich ekstremalne zjawiska pogodowe w postaci fal upałów, powodzi, późnych przymrozków i burz zagrażają produkcji biomasy rolniczej. Wpływają też na produktywność lasów, zwłaszcza w przypadku szczególnie wrażliwych monokultur leśnych. Zrównoważone użycie musi umożliwiać regenerację przyrody, a nadmierna eksploatacja zarówno zasobów leśnych, jak i rolnych negatywnie wpływa na bioróżnorodność otaczających siedlisk. Dbałość o te ostatnie wymaga też ograniczenia stosowania nawozów chemicznych oraz zagęszczenia zwierząt gospodarskich.

Odpowiedzialne zarządzanie biomasą

Autorzy raportu zwracają uwagę na pilną konieczność podjęcia decyzji w kwestii zarządzania biomasą. Ekosystemy, które jej dostarczają, nie są w dobrej kondycji. Zmniejsza się także pochłanianie dwutlenku węgla, na które liczy Europa, myśląc o realizacji celów klimatycznych dla 2030 i 2050 roku. W opracowaniu można znaleźć informację o lukach w wiedzy, a dla przyjęcia odpowiednich regulacji potrzeba danych, dotyczących np. „nieraportowanego drewna w przepływach biomasy” albo wpływu zmian klimatu na produktywność upraw i lasów.

Może Cię zainteresuje: Przezroczyste panele słoneczne

Raport przedstawia kilka rekomendacji. Wzmocnienie i ochrona bioróżnorodności oraz przechwytywanie CO₂ wymaga odbudowy siedlisk, takich jak mokradła oraz zidentyfikowania szczególnie ważnych obszarów, które należy otoczyć ścisłą ochroną. „Ustawodawcy muszą zapewnić, że wzrastające zapotrzebowanie na biomasę nie doprowadzi do niezrównoważonych praktyk ani w UE ani poza nią”. Co do wzbudzającej największe kontrowersje biomasy drzewnej, raport rekomenduje wprowadzenie zachęt popularyzujących tzw. kaskadowe wykorzystanie drewna oraz większą cyrkularność tego surowca.

Na problemy związane zwłaszcza z wykorzystaniem tzw. biomasy drzewnej od dawna zwracały uwagę ruchy prośrodowiskowe – wśród nich Pracownia na Rzecz Wszystkich Istot, która w 2022 r. opublikowała raport „Lasy do spalenia. Prawdziwa cena bioenergii”. Według jego twórców, wzrost zużycia leśnego surowca niszczy bioróżnorodność, zaburza zdolność lasów do łagodzenia zmian klimatu i pogłębia je poprzez utrzymywanie wysokich emisji. Z punktu widzenia środowiska optymalnym rozwiązaniem jest pozostawienie biomasy w ekosystemach. Jeśli jednak jest już stosowana przez człowieka, lepiej stawiać na zużycie materiałowe niż energetyczne. Eksperci zgłaszają potrzebę większej jasności europejskiego ustawodawstwa, które w kilku punktach formułuje sprzeczne cele – podczas gdy dyrektywa RED III uznaje biomasę za odnawialne źródło energii, rozporządzenie LULUCF wyznacza cele dotyczące pochłaniania CO₂ w sektorze gruntów, a Nature Restoration Law obliguje do odbudowy siedlisk.

Postulat odejścia od energetycznej utylizacji drzew pojawił się w przygotowanym przed wyborami Manifeście Leśnym, którego sygnatariusze, powołując się na dane GUS, informowali o 5 mln m³ drewna spalanych rocznie przez polskie elektrownie i elektrociepłownie. Naprzeciw wezwaniu społeczników wychodzi podpisana umowa koalicyjna. Strony tworzące nowy rząd zobowiązują się w niej do wprowadzenia zakazu spalania drewna w energetyce zawodowej, podążając w kierunku postulowanym w raporcie Europejskiej Agencji Środowiska.

Źródło: teraz-środowisko.pl