Jak walczyć z zanieczyszczeniem światłem?

Zanieczyszczenie światłem to nadmiar światła w nocy ze źródeł innych niż naturalne, a to negatywnie wpływa na zdrowie ludzi, zwierząt i roślin, marnotrawi też energię i zwiększa koszty. Ekspozycja na światło w nocy zaburza naturalny zegar biologiczny człowieka i rytm dobowy. Badania naukowe potwierdziły związek zanieczyszczenia światłem z występowaniem zaburzeń snu, problemów ze zdrowiem psychicznym, chorób układu sercowo-naczyniowego, a także ze zwiększonym ryzykiem niektórych nowotworów, w tym raka piersi, prostaty, jelita grubego i tarczycy.

Wpływa to nawet na sylwetkę człowieka i ma związek z chorobą otyłościową. Podczas posiedzeń sejmowych eksperci argumentowali, że jeżeli sztuczne światło w nocy zwiększa ryzyko otyłości i cukrzycy, a Polska już dziś ma szybko rosnący problem z odsetkiem ludzi z tymi chorobami, to ignorowanie zanieczyszczenia światłem oznacza w praktyce akceptację dalszego wzrostu kosztów zdrowotnych i społecznych związanych z epidemią otyłości.

Potrzebne regulacje prawne

Wiele osób oczekuje konstruktywnych propozycji legislacyjnych. W innych państwach Unii Europejskiej już funkcjonują takie rozwiązania. Specjalną mapę-prezentację obrazującą posłom, w których państwach europejskich są jakie rozwiązania prawne przygotowali naukowcy z Instytutu Metropolitalnego Uniwersytetu Gdańskiego.

Może Cię zainteresuje: Obowiązkowy adres do e-Doręczeń od 1 stycznia

W prawie polskim zanieczyszczenie światłem nie stanowi odrębnej kategorii prawnej, jednak mieści się w pojęciu emisji i zagrożenia dla środowiska. W ocenie naukowców konieczne jest przyjęcie szerszego, systemowego podejścia, obejmującego przede wszystkim powiązanie ochrony środowiska z planowaniem przestrzennym oraz wzmocnienie podstaw normatywnych przeciwdziałania zanieczyszczeniu światłem. Brak takich rozwiązań utrudnia skuteczną ochronę zdrowia publicznego, bioróżnorodności, oraz tzw. ciemnego nieba.

Szereg pomysłów zgłosiła fundacja Light Pollution Think Tank, która śledzi rozwiązania legislacyjne w różnych państwach i wskazuje gotowe rozwiązania. Francja zdecydowała się na obowiązkowe wyłączenie reklam świetlnych i iluminacji budynków publicznych w godzinach nocnych (od 1 do 6 rano). Chorwacja określa temperaturę barwową oświetlenia, jakie należy stosować w przestrzeniach publicznych. Słowacja nakazuje, aby obiekty wychowania fizycznego i sportowe (w tym stadiony piłkarskie) lokalizować w taki sposób, aby ich funkcjonowanie nie miało negatywnego wpływu na otoczenie, także przez emisję światła.

Astronomowie biją na alarm

Zgaszenie nadmiernych miejskich świateł jest bliskie polskim astronomom. Gdyby dziś żyli Mikołaj Kopernik na wieży we Fromborku i Jan Heweliusz w obserwatorium w Gdańsku, nie mieliby szans na dobre obserwacje nieba, ponieważ jest zbyt jasno, zwłaszcza w dużych miastach. Międzynarodowa Unia Astronomiczna (IAU) opracowała rok temu specjalny raport, w którym zebrała informacje o rozwiązaniach prawnych obowiązujących w 77 państwach, również poza Europą. Przedstawili krótko stan przepisów w danym kraju wraz z linkami do aktów prawnych w tych państwach.

Może Cię zainteresuje: Do wykorzystania 150 mln zł z programu Stop Smog

Duży wpływ na tę sytuację mają samorządy stanowiące prawo lokalne (uchwały krajobrazowe oraz akty planowania przestrzennego). Miasta są także inwestorami dróg publicznych, ciągów komunikacyjnych i infrastruktury w oparciu o ustawę z 11 września 2019 roku Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1320). Dlatego dużo prozdrowotnych rozwiązań konstrukcyjnych są w stanie wskazać na etapie projektowania i wykonawstwa, w specyfikacjach warunków zamówienia (SWZ). Chodzi tu o stosowanie lamp świecących tylko na ciągi komunikacyjne, stosowanie wyłączników światła, czujników ruchu oraz ściemniaczy, czyli zmniejszania ilości światła wtedy, kiedy ruch w tych ciągach komunikacyjnych jest mniejszy.

Ministerialni urzędnicy są sceptyczni. Resort zdrowia przyznaje, że nadmierne sztuczne światło (wewnątrz pomieszczeń, jak i na otwartej przestrzeni) jest realnym zagrożeniem dla zdrowia publicznego. MZ nie ma jednak konkretnego pomysłu, które przepisy zmienić i sugeruje większe skupienie się na edukacji i promocji zdrowia. Ministerstwo Klimatu i Środowiska (MKiŚ) dostrzega pewne możliwości nowelizacji przepisów i planuje zdefiniowanie zanieczyszczenia światłem w regulacjach o wymogach raportów oddziaływania na środowisko przygotowywanych obecnie przez Generalną Dyrekcję Ochrony Środowiska. Ten rodzaj oddziaływania na przyrodę i człowieka musiałby być opisywany w raportach oceny oddziaływania na środowisko sporządzanych dla nowych inwestycji.

W przypadku ewentualnej zmiay ustawy z 27 kwietnia 2001 roku Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2025 r. poz. 647) MKiŚ tłumaczy, że obecnie wymienione są w niej tylko te oddziaływania, które zostały udowodnione i udokumentowane jako szkodliwe dla zdrowia, a obecny stan wiedzy nie pozwala na precyzyjne określenie bezpiecznych dla zdrowia ludzi poziomów sztucznego nocnego oświetlenia.

Źródło: prawo.pl