Page 12 - Administrator i Menedżer Nieruchomości 10/2020

Eugenia Śleszyńska
Zakres swobody zawierania umów

na rynku usługowym

Wiadomo powszechnie, że z uwagi na przepisy ogólne Kodeksu cywilnego (art. 353 KC) istnieje swoboda
1
PRAWO
zawierania umów. Zwróćmy jednak uwagę na treść ograniczającą tego przepisu, że swoboda stron jest
ograniczona naturą danego stosunku prawnego, właściwymi przepisami prawa, co oznacza,
że taka umowa nie może się im sprzeciwiać, a ponadto, że nie może pozostawać w sprzeczności
z zasadami współżycia społecznego.

asada swobody umów ujęta wprost kowych regulacji dotyczących m.in. podmio- Kto decyduje
w art. 353 KC znajduje zastosowa- tu, przedmiotu, podstawy opodatkowania. o kwalifikacji umowy?
1
Z nie w sferze obligacyjnych stosun- Zobowiązanie podatkowe ma charakter pu-
ków umownych i obejmuje trzy zasadnicze blicznoprawny, a nie cywilnoprawny i dla- O umowie i o jej kwalifikacji decydują
aspekty: tego obowiązku podatkowego jak i zakresu obie strony, a zatem – na etapie zamówienia
• swobodę zawarcia umowy, opodatkowania nie można wyprowadzać towarów lub usług decyduje zamawiający,
• swobodę wyboru kontrahenta, z postanowień umowy cywilnoprawnej. na etapie zawierania umowy – obie strony,
• swobodę kształtowania treści i celu umowy W takim też duchu orzekł SA w Szczecinie a na etapie wystawienia faktury decyduje
przez strony – czytamy w wyroku Sądu w wyroku z dnia 18 czerwca 2019 r. (sygn. III sprzedawca towarów lub usług. Taki sposób
Najwyższego (dalej – SN) z dnia 17 czerwca AUa 55/19): Zamiar stron zawarcia umowy kwalifikacji umów szczególnie widoczny jest
2020 r. (I NSNc 47/19). o dzieło, która co do zasady nie stanowi w prowadzeniu działalności gospodarczej.
Jak stwierdził SN w wyroku z kolei z dnia tytułu do objęcia obowiązkowymi ubezpie- Przypomnieć należy, że w orzecznictwie
10 stycznia 2020 r. (sygn. I CSK 279/18), czeniami społecznymi, a także świadome akcentuje się, że ustalenie celu umowy jest
w konsekwencji tej zasady swobody „strony nazwanie tak umowy, nie rozstrzygają o cha- nader istotne, bo sprzeczność celu czynności
zawierające umowę mogą ułożyć stosunek rakterze podstawy prawnej zatrudnienia, z ustawą prowadzi do nieważności czynno-
prawny według swego uznania, byleby jego jeśli okoliczności związane z realizacją tej ści prawnej. Natomiast zgodny zamiar stron
treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości umowy wykazują w przeważającym stopniu wyraża się w uzgodnieniu istotnych okolicz-
(naturze) stosunku, ustawie ani zasadom cechy innego stosunku prawnego. O tym, ności i określić go można jako intencję stron
współżycia społecznego. W ramach przyto- jaki stosunek prawny w rzeczywistości łą- co do skutków prawnych, jakie mają nastąpić
czonej normy zasady swobody umów, strony czy strony rozstrzygają warunki, w jakich w związku z zawarciem właściwej umowy.
mogą zawrzeć określonego typu umowę praca jest wykonywana, a nie sama nazwa Czy taki sposób podejścia do zlecania do-
uregulowaną w przepisach ustawy (umo- umowy czy nawet wola stron, która podlega staw towarów lub usług albo innych umów
wę nazwaną), mogą ją zmodyfikować przez ograniczeniom wskazanym w art. 353 KC”. obowiązuje również wspólnoty mieszkanio-
1
wprowadzenie do niej cech innej umowy we? Tak, ponieważ wspólnoty mieszkaniowe
lub innych umów nazwanych (umowa mie- Jakie typy umów zgodnie z KC? jako osoby ustawowe – to podmioty działa-
szana), wreszcie mogą zawrzeć umowę nie- jące pod swoim NIP, REGON, które występują
nazwaną, której treść ukształtują całkowicie W prawie cywilnym dokonano podziału w obrocie gospodarczym, sprzedają i kupują
według własnej woli, w granicach wolności umów na polegające na zobowiązaniu rezul- towary i usługi, zawierają umowy z osobami
kontraktowania przewidzianych w przyto- tatu i umowy starannego działania. W tym fizycznymi oraz z osobami prawnymi, a także
czonej normie”. zakresie istnieje tradycyjny podział na umowy z jednostkami organizacyjnymi.
zlecenia i o dzieło, które kwalifikowane są jako Na potwierdzenie powyższego warto przy-
Co oznacza zgodność zobowiązanie rezultatu. Sytuację tego podziału toczyć wyrok SA w Krakowie z dnia 29 maja
z przepisami prawa? komplikuje fakt, że jedne i drugie umowy 2019 r. (sygn. III AUa 1132/17): O prawidłowym
zaliczane są do kategorii świadczenia usług. zakwalifikowaniu danej umowy cywilnopraw-
Chodzi o wszelką zgodność z różnymi Umowy materialnego rezultatu, to obok nej nie decyduje bowiem wyłącznie nazwa
Administrator i Menedżer Nieruchomości
przepisami prawa, w tym także prawa po- umowy o dzieło także dostawa, kontraktacja umowy, ani też jej formalne postanowienia, ale
datkowego, a więc tam, gdzie chodzi o kwa- oraz umowa o roboty budowlane. Rozróż- sposób wykonywania przez strony. W konse-
lifikacje dla celów podatkowych, publiczno- niamy je poprzez elementy przedmiotowo kwencji nawet wykonywanie umowy wbrew
prawnych; ponieważ podatnicy (sprzedawcy istotne, a nie tylko poprzez nazwę umowy. literalnym jej postanowieniom, przy zacho-
i nabywcy) dla celów podatkowych nie mogą Podmioty działające na rynku usługowym waniu jednakże cech charakterystycznych
październik 2020
modyfikować zawieranych umów, np. po to, powinny przykładać do sprawy kwalifikacji dla danego stosunku prawnego, nakazuje
by zmniejszyć podstawę opodatkowania. szczególną wagę, ponieważ kwestia kwali- oceniać taką umowę pod kątem sposobu jej
W tej sprawie wypowiedział się Naczelny fikacji świadczenia usług, dostaw towarów realizacji, a nie nadanej nazwy. Często zdarza
Sąd Administracyjny (NSA) w wyroku z dnia ma także istotne znaczenie dla celów po- się bowiem, że zgodny zamiar stron i cel
26 lipca 2019 r. (sygn. II FSK 3017/17): datkowych, np. w zakresie opodatkowania umowy objawiają się nie w treści kontraktu
Żadne postanowienia umowne nie mogą podatkiem VAT oraz rozrachunków publicz- (odpowiadającego zazwyczaj kodeksowym
modyfikować zawartych w ustawach podat- noprawnych. wzorcom), lecz w sposobie jego realizacji,
www.administrator24.info

16