Nowe uprawnienia prezesa Urzędu Regulacji Energetyki

W dniu 12 czerwca 2024 r. w Dzienniku Ustaw (poz. 859) została opublikowana Ustawa z dnia 23 maja 2024 r. o bonie energetycznym oraz o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia cen energii elektrycznej, gazu ziemnego i ciepła systemowego. Ustawa wprowadziła także inną, ważną zmianę dla właścicieli/zarządców budynków wielolokalowych, jak również dla właścicieli/użytkowników lokali w takich budynkach.

W ustawie zostały zapisane, uszczegółowione uprawnienia Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki (URE) związane z wymierzaniem przez niego administracyjnych kar pieniężnych właścicielowi lub zarządcy budynku wielolokalowego, w przypadkach określonych w art. 45a ust. 6 ustawy Prawo energetyczne.

Przepis  art. 45aa ustawy

W ustawie z 10.04.1997 r. Prawo energetyczne (DzU z 2024 r. poz. 266), po art. 45a dodano art. 45aa, w brzmieniu:

„Art. 45aa. Prezes URE ma prawo wglądu do dokumentów oraz żądania przedstawienia dokumentów lub informacji od właściciela lub zarządcy budynku wielolokalowego, o których mowa w art. 45a ust. 6, dotyczących wyposażenia lokali budynku wielolokalowego w przyrządy pomiarowe lub urządzenia umożliwiające rozliczanie kosztów ciepła według zużycia kosztów ogrzewania oraz zużycia ciepłej wody w tych lokalach, a także stosowania rozliczania kosztów według zużycia oraz wypełniania obowiązków informacyjnych, o których mowa w art. 45a ust. 4a i art. 45c.”.

Komentarz do ww. zmiany

Art. 45a ust. 6 ustawy Prawo energetyczne, do którego odwołuje się ww. przepis brzmi:

6. W przypadku gdy wyłącznym odbiorcą paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła dostarczanych do budynku jest właściciel lub zarządca budynku wielolokalowego, jest on odpowiedzialny za rozliczanie na poszczególne lokale całkowitych kosztów zakupu paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła.

Kompetencje prezesa URE

W znowelizowanej w 2021 r. ustawie Prawo energetyczne, Prezes URE otrzymał kompetencje wymierzania administracyjnych kar pieniężnych właścicielowi lub zarządcy budynku wielolokalowego, który, na podstawie ww. art. 45a ust. 6 ustawy odpowiedzialny jest za rozliczanie na poszczególne lokale całkowitych kosztów zakupu paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła. W art. 56. pkt 6a ustawy zostały wyszczególnione przypadki naruszenia przepisów lub nie wykonywania obowiązków, za które Prezes URE może wymierzać kary pieniężne za:

• naruszenie obowiązku wyposażenia lokali budynku wielolokalowego w przyrządy pomiarowe lub urządzenia umożliwiające rozliczanie kosztów ciepła według zużycia kosztów ogrzewania oraz zużycia ciepłej wody w takich lokalach budynku wielolokalowego lub
• niestosowanie rozliczania kosztów według zużycia albo za odmowę wypełnienia obowiązków informacyjnych, o których mowa w art. 45a ust. 4a i art. 45c, lub
• pobieranie opłat za wypełnienie tych obowiązków informacyjnych.

Jak wskazują autorzy projektu ustawy, prezes URE nie miał dotychczas podstawy prawnej do weryfikowania powyższych obowiązków w postępowaniu wyjaśniającym. Dotyczy to w szczególności prawa wglądu do dokumentacji, czy możliwości żądania od właściciela lub zarządcy budynku wielolokalowego, stosownych informacji i dokumentów, co uniemożliwiało wszczynanie ewentualnych postępowań sankcyjnych.

Autorzy projektu ww. ustawy, wprowadzając dodatkowe uprawnienia prezesa URE, w uzasadnieniu wskazali, że powyższe wpływa na koszty za ogrzewanie ponoszone przez mieszkańców budynków wielorodzinnych, dlatego uzasadnionym jest zaproponowanie przedmiotowej zmiany. Jak podkreślono, niniejsze regulacje umożliwią więc Prezesowi URE wgląd do dokumentacji na poziomie spółdzielni i wspólnot mieszkaniowych, dotyczącej sposobu podziału kosztów z tytułu ogrzewania na poszczególne lokale. Pozwoli to na lepszą weryfikację, a przez to pełniejszą ochronę odbiorców ciepła w budynkach wielolokalowych.

Wstępne wnioski

• Znowelizowane w 2021 r. przepisy ustawy Prawo energetyczne, wprowadziły obowiązek instalowania urządzeń do indywidualnego rozliczania kosztów ogrzewania: ciepłomierzy lokalowych, podzielników kosztów ogrzewania, wodomierzy ciepłej wody użytkowej, oraz podział kosztów na lokale według tych urządzeń. Kubatura lub powierzchnia lokali może być stosowana wyłącznie w przypadkach, gdy zastosowanie ciepłomierzy lub podzielników kosztów ogrzewania jest technicznie niewykonalne lub nieopłacalne. Pomimo jednoznacznych wymagań przepisów w tym zakresie, w okresie trzech lat ich obowiązywania, nastąpił w skali kraju, tylko nieznaczny przyrost ilości opomiarowanych budynków wielolokalowych (na podstawie danych podmiotów świadczących przedmiotowe usługi). Oznacza to, że cele i przepisy ustawy nie były dotychczas realizowane.
• Należy także przypomnieć zapisy w Długoterminowej Strategii Renowacji Budynków (DSRB), wpisanej w dniu 7.10.2022 r. do ustawy o charakterystyce energetycznej budynków, gdzie stwierdza się m.in.:

• (str. 32:) Do działań niskonakładowych, jakkolwiek wymagających wydatkowania pewnych środków, można zaliczyć m.in.: – instalowanie ciepłomierzy i podzielników kosztów ogrzewania z funkcją zdalnego odczytu, pozwalające na wprowadzenie systemów rozliczania kosztów ogrzewania według indywidualnego zużycia w lokalach;
• (str. 33–34:) Zgodnie z procedurami audytu energetycznego, każdy analizowany wariant termomodernizacji zawsze powinien obejmować (…) modernizację systemu grzewczego (analogiczne podejście dotyczy modernizacji układów klimatyzacji i wentylacji) oraz równolegle realizowane przedsięwzięcia prowadzące do zmniejszenia zapotrzebowania na ciepło. Przedsięwzięcia takie w podstawowej termomodernizacji obejmują w szczególności: (…) zastosowanie ciepłomierzy i podzielników kosztów ogrzewania z funkcją zdalnego odczytu pozwalających na wprowadzenie systemów rozliczania kosztów ogrzewania według indywidualnego zużycia w lokalach, a także wodomierzy c.w.u. z funkcją zdalnego odczytu.

Od czasu obowiązywania znowelizowanych przepisów ustawy Prawo energetyczne oraz zapisów w DSRB przybyło z pewnością wiele budynków spełniających warunki od instalowania urządzeń oraz rozliczania kosztów ciepła według zarejestrowanego zużycia w lokalach użytkowników. Sytuacja w tym zakresie nie jest jednak monitorowana przez właściwe resorty. Na stronach MKiŚ (właściwy m.in. w sprawach energii), oraz MRiT (właściwy m.in. w sprawach mieszkalnictwa), nie ma informacji w tym zakresie.

• Funkcjonujące rządowe programy wsparcia termorenowacji budynków (także wielolokalowych), na podstawie wskazanych wyżej zapisów w DSRB powinny, w każdym przypadku, uwzględniać montaż odpowiednich urządzeń oraz rozliczanie według nich kosztów ciepła na lokale użytkowników. Finansowe wsparcie termorenowacji budynków wielolokalowych, powinno więc być uzależnione m.in. od montażu odpowiednich urządzeń i rozliczania według nich zużycia ciepła na lokale użytkowników. Nadal jednak około 3 mln mieszkań rozliczanych jest według ich powierzchni, co jest przyczyną marnotrawstwa ciepła pomimo, że koszty ogrzewania mieszkań znacząco i systematycznie rosną, co obciąża budżety domowe. Wieloletnie doświadczenia potwierdzają, że rozliczanie kosztów ogrzewania przy stosowaniu podzielników kosztów, stwarza warunki do średnio 20% oszczędności ciepła. To w odpowiedniej skali, przekłada się także na zmniejszenie emisji CO2 co jest istotne np. przy wymaganiach tzw. dyrektywy budynkowej. Uzyskanie tych efektów nie wymaga angażowania środków budżetowych.
• Zgodnie z art. 45a ustawy Prawo energetyczne, podział kosztów ciepła na lokale powinien odbywać się według ustalonego i wprowadzonego przez właściciela/zarządcę budynku regulaminu rozliczeń. Ustawa ani rozporządzenie MKiŚ nie ustalają jednak zagadnień, jakie taki regulamin powinien zawierać.

Przepisy nie określają także wielu innych, ważnych zagadnień i parametrów, które powinny być uwzględnione, aby poprawnie rozliczyć koszty ciepła na lokale użytkowników. Np. sposób kwalifikacji budynków pod kątem technicznej wykonalności oraz opłacalności stosowania urządzeń; minimalne wymagania/kwalifikacje osoby dokonującej takiej kwalifikacji; zasady i sposoby podziału kosztów na koszty: stałe, wspólne, zużycia na lokale; sposoby wyliczania współczynników wyrównawczych; brak precyzyjnego określania sposobu obliczania minimalnego i maksymalnego kosztu zmiennego ciepła w rozliczeniu podzielnikowym; warunki i zasady stosowania rozliczania zamiennego oraz inne.

Na powyższe ułomności zapisów Prawa energetycznego i rozporządzenia ministra klimatu i środowiska z grudnia 2021 r. zwracały wielokrotnie uwagę stowarzyszenia, organizacje grupujące spółdzielnie mieszkaniowe i zarządców nieruchomości, konstruktywnie postulując zmiany obowiązujących przepisów. Szkoda, że do tej pory złożone propozycje nie zostały uwzględnione przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska.