Dostępne programy wsparcia finansowego przedsięwzięć termomodernizacyjnych

W ramach spełniania wymogów nowej unijnej dyrektywy o charakterystyce energetycznej budynków EPBD, polski rząd planuje wprowadzić zasady, dzięki którym systemy wsparcia finansowego na rzecz renowacji i budynków będą skuteczne i skierowane w pierwszej kolejności do gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji, osób dotkniętych ubóstwem energetycznym i osób mieszkających w lokalach socjalnych.

Na realizację Krajowego Planu Odbudowy Polska będzie mogła wykorzystać 253 mld zł. Bezzwrotne środki to 109 mld zł, a część pożyczkowa – oparta na preferencyjnych warunkach – to 148,6 mld zł¹. Po rewizji z kwietnia 2024 roku, Fundusz Elektromobilności z budżetem w wysokości ok.1,1 mld euro (ok. 4,9 mld zł) będzie realizowany w ramach części pożyczkowej KPO. Uwolnione środki z części grantowej 140 mln euro (ok. 605 mln zł) zostaną przeznaczone na ocieplenie bloków i kamienic.

Dostępne programy pomocowe

Jeśli wspólnota lub spółdzielnia planuje termomodernizację budynku i potrzebuje wsparcia w tym przedsięwzięciu, warto poznać dostępne programy pomocowe. Przedstawiamy najważniejsze z nich².

Fundusz Termomodernizacji i Remontów (FTiR) 

Fundusz udziela pomocy finansowej dla inwestorów, którzy realizują przedsięwzięcia termomodernizacyjne i remontowe oraz wypłaca rekompensaty dla właścicieli budynków mieszkalnych, w których były lokale kwaterunkowe.

Formy pomocy: 

• premia termomodernizacyjna, 
• premia remontowa, 
• premia kompensacyjna. 

Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK) obsługuje FTiR. Decyduje on o przyznaniu premii i po spełnieniu warunków do jej wypłaty, przekazuje premię wnioskodawcy. O dofinansowanie projektu w ramach premii termomodernizacyjnej, mogą ubiegać się właściciele lub zarządcy:

• budynków mieszkalnych,
• budynków zbiorowego zamieszkania,
• budynków użyteczności publicznej stanowiących własność jst, służących do wykonywania przez nie zadań publicznych.

Wysokość premii termomodernizacyjnej:

• 26 proc. kosztów przedsięwzięcia termomodernizacyjnego,
• 31 proc. łącznych kosztów przedsięwzięcia termomodernizacyjnego wraz z przedsięwzięciem OZE polegającym na zakupie, montażu, budowie albo modernizacji instalacji OZE (koszty instalacji OZE muszą stanowić przynajmniej 10 proc. łącznych kosztów termomodernizacji i instalacji OZE),
• dodatkowe wsparcie w wysokości 50 proc. kosztów wzmocnienia budynku wielkopłytowego – przy realizacji termomodernizacji budynków z tzw. „wielkiej płyty” wraz z ich wzmocnieniem.

Jeśli inwestorowi będącemu właścicielem lub zarządcą budynku wielorodzinnego przyznano grant OZE, wysokość premii termomodernizacyjnej stanowi 31 proc. kosztów przedsięwzięcia termomodernizacyjnego (gdy wraz z realizacją przedsięwzięcia termomodernizacyjnego zostanie wykonane przedsięwzięcie OZE). 

Wysokość premii termomodernizacyjnej może zostać zwiększona z tytułu grantu termomodernizacyjnego – dodatkowego wsparcia w wysokości 10 proc. kosztów netto inwestycji przy głębokiej i kompleksowej termomodernizacji budynku wielorodzinnego.

Jeśli w budynku, który jest przedmiotem przedsięwzięcia termomodernizacyjnego znajdują się powierzchnie użytkowe służące celom innym niż mieszkalne lub wykonywaniu zadań publicznych przez organy administracji publicznej, wysokość premii termomodernizacyjnej stanowi iloczyn kwoty tej premii i wskaźnika udziału powierzchni użytkowej służącej celom mieszkalnym i wykonywaniu zadań publicznych przez organy administracji publicznej w powierzchni użytkowej budynku.

Grant termomodernizacyjny stanowi 10 proc. kosztów inwestycji netto i zwiększa wsparcie na głęboką i kompleksową termomodernizację budynku wielorodzinnego.

Grant termomodernizacyjny:

• zwiększa premię termomodernizacyjną – przysługuje na spłatę części kredytu zaciągniętego na realizację przedsięwzięcia termomodernizacyjnego,
• wyliczany jest w odniesieniu do kosztów netto przedsięwzięcia termomodernizacyjnego,
• udzielany jako pomoc de mininis, jeśli inwestor prowadzi w tym budynku działalność gospodarczą.

Warunki uzyskania grantu termomodernizacyjnego:

• w wyniku przeprowadzonej termomodernizacji budynek będzie spełniał wymagania w zakresie izolacyjności cieplnej, oszczędności energii (z audytu energetycznego wynika spełnienie wymogów dotyczących wartości wskaźnika rocznego zapotrzebowania na nieodnawialną energię pierwotną (EP) lub wymagań izolacyjności cieplnej przegród oraz wyposażenia technicznego budynku),
• przysługuje, jeżeli przedsięwzięcie termomodernizacyjne nie wyrządza poważnych szkód dla celów środowiskowych oraz spełnia kryteria horyzontalne.

Wniosek o przyznanie premii termomodernizacyjnej zwiększonej grantem termomodernizacyjnym można składać w banku kredytującym do 30 czerwca 2026 r. (opcja grantu do zaznaczenia we wniosku o przyznanie premii termomodernizacyjnej).

Ciepłe Mieszkanie 

Program skierowany jest do gmin, które następnie będą ogłaszać nabór na swoim terenie dla osób fizycznych, posiadających tytuł prawny wynikający z prawa własności lub ograniczonego prawa rzeczowego do lokalu mieszkalnego, znajdującego się w budynku mieszkalnym wielorodzinnym (beneficjent końcowy).

Dofinansowanie przeznaczone jest na przedsięwzięcia u beneficjentów końcowych dotyczące wymiany wszystkich nieefektywnych źródeł ciepła na paliwa stałe, służących do ogrzewania lokalu mieszkalnego na efektywne źródła ciepła lub podłączenie do efektywnego źródła ciepła w budynku oraz wymianę stolarki okiennej lub drzwiowej.

Program „Ciepłe Mieszkanie” nie dofinansowuje wyłącznie wymiany stolarki okiennej i/lub drzwiowej w lokalach mieszkalnych znajdujących się w budynkach wielorodzinnych. Wymiana stolarki możliwa jest pod warunkiem demontażu wszystkich nieefektywnych źródeł ciepła na paliwa stałe (tzw. „kopciuchów”) służących do ogrzewania lokalu oraz zakupu i montażu efektywnego źródła ciepła w tym lokalu. Program będzie trwał do 31.12.2026 roku. Nabór odbywa się w trybie ciągłym.

Maksymalne kwoty dofinansowania dla wspólnot:

• Kompleksowa termomodernizacja z wymianą źródła ciepła: do 350000 zł (60 proc. całkowitych kosztów);
• Kompleksowa termomodernizacja z wymianą źródła ciepła oraz zakup i montaż mikroinstalacji fotowoltaicznej:

• do 360000 zł (60 proc. całkowitych kosztów),
• do 375000 zł (60 proc. całkowitych kosztów) dla projektów uwzględniających pompy ciepła;

• Termomodernizacja bez wymiany źródeł ciepła: do 150000 zł (60 proc. całkowitych kosztów).

Program zakłada, że mieszkańcy najbardziej zanieczyszczonych gmin w Polsce będą mogli liczyć na dodatkowe środki na poprawę efektywności energetycznej. Aby dowiedzieć, czy gmina wzięła udział w programie „Ciepłe Mieszkanie”, należy sprawdzić jej stronę internetową.

Wnioski należy składać w gminie, w której znajduje się lokal będący przedmiotem dofinansowana. NFOŚiGW, jak i WFOŚiGW nie prowadzą naboru wniosków dla osób fizycznych. Dopiero po zebraniu wniosków od mieszkańców, którzy chcieliby przeprowadzić taki remont, będą one ocenione, a następnie gmina zawrze umowę z osobami, którym będzie przyznane dofinansowanie. Poszczególne gminy będą same we własnym zakresie określać terminy składania wniosków przez beneficjentów końcowych.

Decydując się na złożenie wniosku należy pamiętać, że:

• Rozpoczęcie inwestycji nie może nastąpić wcześniej niż data zawarcia umowy o dotację przez beneficjenta końcowego z gminą, a także nie wcześniej niż data ogłoszenia pierwszego naboru wniosków o dofinansowanie dla gmin w ramach programu przez właściwy terytorialnie WFOŚiGW (koszty poniesione wcześniej będą uznawane za niekwalifikowane).
• Rozpoczęcie przedsięwzięcia przez beneficjenta końcowego rozumiane jest jako poniesienie pierwszego kosztu kwalifikowanego (data wystawienia pierwszej faktury lub równoważnego dokumentu księgowego). Najpierw zatem WFOŚiGW uruchamia nabór, następnie beneficjent końcowy zawiera umowę o dotację z gminą, na samym końcu zaś, może on przystąpić do realizacji przedsięwzięcia (np. wymiany źródła ciepła czy prac termomodernizacyjnych).

FEnIKS: Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko w latach 2021-2027 

W ramach programu FEnIKS wspierane będą inwestycje w obszarze poprawy efektywności energetycznej (wraz z instalacją OZE), m.in.:

• budynków użyteczności publicznej (beneficjent/ostateczny odbiorca wsparcia w instrumencie finansowym: państwowe jednostki budżetowe, szkoły wyższe, administracja rządowa oraz nadzorowane lub podległe jej organy i jednostki organizacyjne, w tym szpitale i przychodnie, podmioty będące dostawcami usług energetycznych w rozumieniu dyrektywy 2012/27/UE, działające na rzecz państwowych jednostek budżetowych, szkół wyższych i organów władzy publicznej, NFOŚiGW dla projektu grantowego szkół);
• budynków mieszkalnych jednorodzinnych – w ramach programu „Czyste Powietrze;
• budynków mieszkalnych wielorodzinnych (ostateczny odbiorca wsparcia w instrumencie finansowym: spółdzielnie mieszkaniowe i spółki prawa handlowego z udziałem Skarbu Państwa, prowadzące działalność mieszkaniową; Skarb Państwa; podmioty będące dostawcami usług energetycznych w rozumieniu dyrektywy 2012/27/UE, działające na rzecz spółdzielni mieszkaniowych i Skarbu Państwa/spółek prawa handlowego z udziałem Skarbu Państwa prowadzących działalność mieszkaniową);
• przedsiębiorstw (ostateczny odbiorca wsparcia w instrumencie finansowym: duże i średnie przedsiębiorstwa).

Krajowy Plan Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO) 

Z KPO wspierane są przedsięwzięcia w obszarze poprawy efektywności energetycznej budynków (wraz z instalacją OZE) w ramach następujących inwestycji KPO:

• B1.1.2. Wymiana źródeł ciepła i poprawa efektywności energetycznej w budynkach mieszkalnych. Inwestycja będzie realizowana poprzez wsparcie Programu Priorytetowego Czyste Powietrze (wymiana źródeł ciepła i poprawa efektywności energetycznej w budynkach jednorodzinnych) oraz poprzez dodatkowe wsparcie programów w ramach FTiR oraz Funduszu Dopłat w BGK (wymiana źródeł ciepła i poprawa efektywności energetycznej w budynkach wielorodzinnych).

Budownictwo energooszczędne

Program ma na celu poprawę jakości powietrza poprzez ograniczenie lub uniknięcie emisji CO2 w wyniku zmniejszenia zużycia energii w budynkach oraz zwiększenia produkcji energii z OZE. Beneficjentami programu są m.in. zarejestrowane na terenie RP podmioty będące właścicielem budynku zabytkowego wpisanego do Rejestru zabytków lub znajdującego się w ewidencji wojewódzkiej lub gminnej.

Dofinansowanie udzielane będzie w formie dotacji i pożyczki lub tylko samej dotacji lub samej pożyczki. Budżet naboru na realizację celu programu wynosi do 400 000 tys. zł, w tym:

• dla bezzwrotnych form dofinansowania (dotacja) – do 350 000 tys. zł,
• dla zwrotnych form dofinansowania (pożyczka) – do 50 000 tys. zł.

Ulga termomodernizacyjna

Niezależnie od głównych programów wsparcia, wszyscy podatnicy powinni rozważyć skorzystanie z ulgi termomodernizacyjnej. Ulga obowiązuje od 1 stycznia 2019 r. Umożliwia ona odliczenie od podstawy obliczenia podatku wydatków na materiały budowlane, urządzenia i usługi, związane z realizacją przedsięwzięcia termomodernizacyjnego w jednorodzinnym budynku mieszkalnym. Limit wydatków to 53 tys. zł, a dowodem poniesionych wydatków są faktury VAT.

Dodatkowo warto poszukać informacji o możliwości dofinansowania termomodernizacji budynku w lokalnych urzędach jst.. Samorządy wojewódzkie często dysponują funduszami z Programów Regionalnych z przeznaczeniem na termomodernizację budynków. Strona www.gov.pl/web/rozwoj-technologia będzie aktualizowana o projekty i programy wsparcia uruchamiane m.in. w ramach nowej perspektywy finansowej UE.

Przypisy

1. Krajowy Plan Odbudowy
2. dostępne na dzień 16.07.2024, źródło: www.gov.pl