Problemy finansowe w programie Czyste Powietrze

Już pod koniec ubiegłego roku firmy realizujące prace w ramach programu Czyste Powietrze alarmowały o potężnych zatorach w wypłacie dotacji - zarówno pieniędzy za zakończone inwestycje, jak i zaliczki na poczet umów podpisanych z beneficjentami przed zawieszeniem programu.

Za realizację programu Czyste Powietrze odpowiedzialny jest Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW), który zarządza publicznymi pieniędzmi przeznaczonymi na walkę ze smogiem, pochodzących m.in. z funduszy unijnych. NFOŚiGW przekazuje pieniądze na dotacje na konta szesnastu wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej, które z kolei przyjmują i rozliczają wnioski od beneficjentów programu. Pieniądze zwykle trafiają bezpośrednio do firm wykonawczych (na podstawie pełnomocnictw od beneficjentów).

Firmy nie mogą uzyskać dotacji

Firmy wykonawcze ciągle zgłaszają się do wojewódzkich funduszy w sprawie należnych pieniędzy i otrzymują informacje o braku środków na wypłaty. Zaległości niektórych z nich sięgają już kilku milionów złotych. Prace zostały wykonane, materiały, wynagrodzenia ekip i pełna obsługa klienta - opłacone, ale pieniędzy z funduszu wciąż nie ma. Powoduje to, że część przedsiębiorstw traci płynność finansową, wstrzymane są kredyty kupieckie w hurtowniach, nie mają z czego wypłacić wynagrodzeń dla pracowników i upadają.

NFOŚiGW nie zna skali zaległości

NFOŚiGW twierdzi, że nie jest stroną umów o dofinansowanie i dlatego nie rozpatruje poszczególnych wniosków o dotacje ani nie zawiera umów z beneficjentami. Wypłaca on pieniądze przeznaczone na dotacje na konta wojewódzkich funduszy ochrony środowiska, które przyjmują i rozliczają poszczególne wnioski.

Na przełomie lat 2023-2024 Funduszowi zabrakło pieniędzy na realizację programu Czyste Powietrze. Program udało się reaktywować dzięki unijnym środkom – z Krajowego Planu Odbudowy (KPO) i Funduszy Europejskich na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko (FEnIKS). Powstały jednak ogromne zaległości w obsłudze wniosków. Obecnie program znów jest zawieszony.

Może Cię zainteresuje: Ministerstwo Finansów wyjaśnia: podatek od ogrodzeń

Do 28 listopada 2024 r., czyli do momentu wstrzymania przyjmowania nowych wniosków, w programie złożono ponad 1 mln wniosków i popisano niemal 844 tys. umów z beneficjentami na łączną kwotę ponad 28 mld zł. Łączna wartość wypłaconych do tej pory dotacji sięga 14 mld zł. Co do drugiej połowy środków, NFOŚiGW tłumaczy, że nie można rozliczyć niezakończonych jeszcze umów.

NFOŚiGW nie ma informacji o tym, jak duże zaległości wobec firm powstały przy realizacji rządowego programu, z powodu braku centralnej bazy informatycznej programu. To oznacza, że Fundusz nie ma ani kontroli, ani wiedzy na temat wydatkowanych środków, co przy tak dużym budżecie programu jest absurdem. Na to zaniedbanie wskazywała Najwyższa Izba Kontroli.

Kiedy znów ruszy program Czyste Powietrze?

NFOŚiGW przekonuje, że zatrzymanie przyjmowania nowych wniosków było zabezpieczeniem beneficjentów programu m.in. przed patologiami przy podpisywaniu umów przez handlowców. Program ma znów ruszyć 31 marca 2025 roku. Do wypłaty w ramach programu pozostaje około 10 mld zł środków KPO i FEnIKS. Płatności przebiegają zgodnie ze zgłaszanym przez wojewódzkie fundusze zapotrzebowaniem, a pieniądze będą trafiały do firm wykonawczych również w okresie zawieszenia programu.

Prace nad nową wersją programu są zaawansowane. W planach jest m.in. wprowadzenie wyższych wymagań dotyczących klasy efektywności energetycznej dotowanych urządzeń i wprowadzenie limitów dotacji na poszczególne kategorie kosztów, aby wyeliminować zawyżone wyceny. Limity mają dotyczyć również usług, aby ograniczyć nadmierne koszty montażu urządzeń, takich, jak pompy ciepła lub piece na pellet.

Wykonany remont będzie musiał spełnić standardy energetyczne budynku, a to ma zapobiec wysokim rachunkom za ogrzewanie i prąd. Powstanie lista rzetelnych i uczciwych wykonawców, aby zwiększyć bezpieczeństwo beneficjentów. Dodatkowym wsparciem dla uczestników programu mają być ogólnopolscy operatorzy. Zaliczka na poczet dotacji ma być wypłacana na konto celowe beneficjenta zamiast na konto wykonawcy i wyniesie maksymalnie 20 proc. kosztów przedsięwzięcia (dotąd do 50 proc.).

Źródło: xyz.pl