Polityka mieszkaniowa po wyborach

Może nie dość dokładnie śledziłem przebieg kampanii wyborczej, ale nie usłyszałem prawie nic np. na temat roli spółdzielczości mieszkaniowej w rozwiązywaniu problemów mieszkaniowych Polaków – chyba jako jedyny mówił i pisał o tym pan Waldemar Witkowski – wieloletni prezes zarządu jednej z poznańskich spółdzielni mieszkaniowych, który zdobył mandat senatora RP z okręgu nr 1. Jest zatem nadzieja na reprezentowanie interesów spółdzielczości mieszkaniowej w izbie wyższej parlamentu. Druga dobra wiadomość jest taka, że mandatu nie uzyskała słynąca z „przychylności” dla spółdzielczości mieszkaniowej kandydatka do senatu z ziemi warmińsko-mazurskiej.

Polityka mieszkaniowa w politycznym kalejdoskopie

Obietnice wyborcze Koalicji Obywatel­skiej 

Zwycięstwo odniosły ugrupowania opozycyjne, zatem zajrzyjmy do postulatów największego z nich, czyli Koalicji Obywatelskiej (100 konkretów na 100 dni). Pod hasłem „mieszkania” znajdujemy następujące obietnice (mój komentarz obok):

• Wprowadzimy kredyt z oprocentowaniem 0% na zakup pierwszego mieszkania. 

Jak mówi angielskie przysłowie: „za darmo to jest tylko ser w pułapce na myszy”. Pisałem już o konsekwencjach tego typu programów przy wprowadzaniu bezpiecznego kredytu 2% i się nie pomyliłem – zanotowano skokowy wzrost cen. W tym przypadku będzie jeszcze gorzej. Jest to kolejny program, z którego z pewnością ucieszą się deweloperzy i banki.

• Wprowadzimy 600 zł dopłaty na wynajem mieszkania dla młodych.

Zawsze coś, chociaż biorąc pod uwagę stawki czynszów najmu np. w Warszawie pomoc będzie niewielka. Poza tym nie wiemy co oznacza słowo „młodych”, jak długo korzystać będzie można z dopłaty, jakie będą kryteria dochodowe tej pomocy, itd. Dużo niewiadomych.

• Aby mieszkań w Polsce powstawało więcej uwolnimy grunty spółek skarbu państwa i Krajowego Zasobu Nieruchomości, a zwłaszcza te, które trafiły do KZN na potrzeby programu Mieszkanie Plus. Programu PiS, który okazał się katastrofą. Nie chodzi tylko o to aby mieszkań powstawało więcej ale o to aby były to mieszkania dostępne dla określonych grup społecznych. 

W przypadku braku określenia jasnych celów i zasad może się okazać, że na uwolnionych terenach powstaną mieszkania, które wykupią inwestorzy instytucjonalni w celach komercyjnych – nie o to chyba chodzi.

• Przeznaczymy 10 mld złotych na rewitalizację i remonty pustostanów w zasobach polskich samorządów oraz przeznaczymy 3 mld złotych rocznie na dofinansowanie nowych projektów w modelu TBS oraz remont i powiększenie miejskich zasobów mieszkaniowych. 

Dobry pomysł. Najważniejsze są jednak zasady na jakich te zrewitalizowane i wyremontowane zasoby będą udostępniane. Niestety nie wskazano w tym punkcie na dofinansowanie nowych projektów w modelu spółdzielczego budownictwa lokatorskiego.

Co proponuje Lewica?

• Tanie mieszkania na raty. Założymy publiczne przedsiębiorstwo, które w latach 2021--2031 zapewni milion mieszkań na terenach należących do Skarbu Państwa. Koszt najmu nie będzie przekraczał 20 zł za m². Państwo nie będzie sprzedawać mieszkań za więcej niż koszty budowy. Mieszkania będzie można kupić na raty z maksymalnym oprocentowaniem 3%. 

Dobry pomysł, tylko po co tworzyć nowe byty. Pisałem już o tym w poprzednich artykułach – wystarczy zapewnić finansowanie spółdzielczego budownictwa lokatorskiego – spółdzielnie już istnieją, przepisy prawa w tym zakresie również (ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych).

• Koniec reprywatyzacji. Obecny rząd nadal nie rozwiązał problemów setek tysięcy ludzi dotkniętych i zagrożonych reprywatyzacją. Wygasimy wszystkie roszczenia reprywatyzacyjne. Zakażemy eksmisji na bruk i do lokali nienadających się do zamieszkania. 

Postulat wydaje się atrakcyjny, ale moim zdaniem nie do zrealizowania przy obecnym stanie budżetu państwa – z byłymi właścicielami nieruchomości trzeba się rozliczyć, takie są zasady demokratycznego państwa. Oczywiście mówię o całkowicie legalnych i zasadnych roszczeniach, a nie o hochsztaplerach.

Propozycje Trzeciej Drogi

• Dostęp do własnego lokum to dziś olbrzymi problem, szczególnie dla młodych. Wielu osób nie stać na zaciągnięcie na ten cel kredytu na całe życie. Zmienimy to! Uwolnijmy obrót ziemią w granicach miast. Odblokujemy plany zagospodarowania przestrzennego w maksymalnym stopniu uwzględniające potrzeby budownictwa mieszkaniowego. Rynkowo zwiększymy podaż mieszkań, obniżając tym samym ich cenę, aby zwiększyć dostęp do mieszkania w rozsądnej cenie. Wprowadzimy mechanizmy prawne i podatkowe, pozwalające zwiększyć dostępność mieszkań na wynajem. 

Zdrowia, szczęścia i wszystkiego najlepszego. Bełkot. To nie jest program tylko kilka pobożnych życzeń.

Przegrane PiS

• Prawo i Sprawiedliwość, (…) „zapowiada kontynuację i rozwijanie programów budownictwa socjalnego, komunalnego oraz społecznego budownictwa czynszowego. Według zapowiedzi „w krótkiej perspektywie osiągalny jest przyrost rozpoczynanych na ich podstawie inwestycji do poziomu nawet 20–25 tys. mieszkań rocznie”. PiS chce skupić się na aktywizowaniu przede wszystkim spółdzielni mieszkaniowych, których – jak podkreślono – „duży potencjał inwestycyjny nie jest wykorzystywany praktycznie od lat 90. ubiegłego wieku”1. 

Brawo! Nareszcie ktoś zauważył spółdzielnie mieszkaniowe. Powstaje jednak pytanie, jaka jest wiarygodność tej partii po „sukcesach” programu Mieszkanie Plus?

Polityka mieszkaniowa ważna, ale nie najważniejsza?

Tak jak widzimy problematyka mieszkaniowa była w kampanii obecna ale odniosłem wrażenie, że nie była najważniejsza dla wszystkich ugrupowań. Nie jest ona również, wbrew pozorom, najważniejsza dla wielu grup wyborców co wynika z badań socjologów prezentowanych podczas kampanii wyborczej. Najważniejsze były: bezpieczeństwo, inflacja, zdrowie, migracje.

Nowa formuła najmu i spółdzielcze budownictwo mieszkaniowe szansą na sukces?

Tak jak pisałem w jednym z poprzednich artykułów, aby wdrażać programy budowy nowych mieszkań należy najpierw zinwentaryzować dostępność „starych”. Ze spisu powszechnego wynika, że realnie, przynajmniej kilkaset tysięcy mieszkań w Polsce to pustostany, które szybko można wprowadzić na rynek w formule najmu dla osób najbardziej potrzebujących. Uważam, że programy zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych powinny koncentrować się właśnie na formule najmu, a nie własności. Młode pokolenie, do którego przecież są głównie przeznaczone takie programy chce raczej korzystać, a nie mieć – przykładem mogą być tutaj rowery, hulajnogi, samochody, itp. Plan powinien być zatem prosty – szeroko rozumiane organy państwa, ze środków budżetowych budują lub pozyskują na rynku wtórnym mieszkania, które są później wynajmowane (również przy wspomaganiu budżetu państwa), na zasadach określonych w przepisach prawa specjalnie na potrzeby takich procedur stworzonych. Chodzi zatem o to, aby dzisiejszy – głównie prywatny rynek najmu uzupełnić rynkiem publicznym, który będzie z pewnością stanowił dla niego konkurencję, co z kolei powinno skutkować obniżeniem wysokości stawek czynszu najmu – jeśli do tego dołożymy rozwój spółdzielczego, lokatorskiego budownictwa mieszkaniowego to jest szansa na sukces. Należy mieć nadzieję, że nowy rząd znajdzie narzędzia, by wspierać budownictwo mieszkaniowe, dzięki czemu mieszkania będą i tańsze i łatwiej dostępne dla społeczeństwa.