Kompleksowa modernizacja budynków w świetle dyrektywy EPBD

Przepisy dyrektywy EPBD, czyli dyrektywy o charakterystyce energetycznej budynków (ang. Energy Performance of Buildings Directive), weszły w życie 20 dni po jej opublikowaniu i zawierają konsekwentny plan realizacji powszechnej modernizacji budynków. Kraje członkowskie mają przedstawić Komisji Europejskiej własny plan renowacji budynków do 31 grudnia 2025 roku. Jego ostateczne przyjęcie zaplanowano na rok później, a realizacja miałoby się zacząć od 1 stycznia 2027 roku.

Czym jest dyrektywa EPBD?

Dyrektywa o charakterystyce energetycznej budynków (EPBD) ma na celu racjonalizację zużycia energii w budynkach. Dzięki temu ma zmniejszyć się zużycie prądu, gazu, biomasy oraz innych nośników energii i to, a nie zakaz użytkowania kotłów gazowych, stanowi sedno dyrektywy. Obok regulacji kształtujących standardy energetyczne budynków oraz stymulujących i zobowiązujących do poprawy, znajdują się wymogi dotyczące zapewnienia informacji na temat efektywności energetycznej, a także rozwiązania wspierające proces poprawy efektywności energetycznej. Opisane regulacje są zróżnicowane w zależności od rodzajów budynków, systemów technicznych, które się w nich znajdują, ich wielkości oraz statusu własności.

Dyrektywa UE narzuca wskaźniki, jakie trzeba osiągnąć, ale kluczowy tu będzie krajowy plan renowacji budynków, określający m.in.: przebieg renowacji zasobów budynków mieszkalnych, w tym cele pośrednie na lata 2030 i 2035 dotyczące średniego zużycia energii pierwotnej:

• do 2030 roku spadek o co najmniej 16 proc. w porównaniu z 2020 rokiem,
• do 2035 roku spadek do co najmniej 20–22 proc. w porównaniu z 2020 rokiem,
• do 2040 roku, a następnie co 5 lat, jest równe wartości ustalonej na szczeblu krajowym uzyskanej w wyniku stopniowego zmniejszania się średniego zużycia energii pierwotnej w latach 2030–2050 lub niższe od tej wartości.

Współczynniki te są trudno mierzalne, gdyż do tego potrzeba kompleksowej bazy danych, której w Polsce nie ma.

Rozwiązanie problemów strukturalnych

Skuteczne wdrożenie dyrektywy EPBD i jej najważniejszych elementów, a zwłaszcza systemu klas energetycznych budynków, Krajowego Planu Renowacji, instytucji wsparcia dla mieszkańców, pozwoli rozwiązać wiele problemów strukturalnych. Polska od lat mierzy się z ubóstwem energetycznym, czy ogromnymi kosztami utrzymania domów i mieszkań dla dużej części społeczeństwa. Konieczność modernizacji budynków w Polsce to nie tylko względy społeczne (ubóstwo energetyczne i wysokie ceny energii) i gospodarcze (impuls rozwojowy), ale też środowiskowe (mitygacja zmian klimatu). Działania administracji publicznej są dość fragmentaryczne i silosowe, podzielone między MRiT, MKiŚ, NFOŚiGW, MFiPR (Społeczny Fundusz Klimatyczny). Powoduje to między innymi brak skutecznej polityki informacyjnej na temat korzyści społecznych z kompleksowej modernizacji budynków, która jednocześnie budzi coraz większe obawy społeczne w kontekście nowych dyrektyw unijnych.

Nieefektywne są także procedury wydawania środków publicznych na modernizację energetyczną budynków.

W czasie dwóch trzecich trwania programu, wydatkowano jedną trzecią budżetu. Brakuje systemowego pomiaru efektów programów wsparcia publicznego. W samorządach można zaobserwować dużą lukę inwestycyjną i rosnącą liczbę pustostanów (64 tys. mieszkań komunalnych i socjalnych na koniec 2020 r, wg GUS). Eksperci wskazują także na niski stopień wykorzystania finansowania komercyjnego i systemowego zaangażowania Międzynarodowych Instytucji Finansowych (IFIs). Istnieje potrzeba także niefinansowych narzędzi wsparcia, które przyspieszyłyby procesy modernizacji budynków – systemowego doradztwa (One-Stop-Shops), klas energetycznych, zintegrowanych repozytoriów danych o budynkach i ich kondycji technicznej. Z kolei brak powiązania skali oszczędności energii z wysokością wsparcia publicznego skutkuje suboptymalnym zakresem inwestycji, niewykorzystaniem wszystkich możliwości technologicznych (np. odzysku ciepła), a także korzyści z wdrożenia zasady pierwszeństwa efektywności energetycznej. Zamiast trwałego rozwiązania problemu rosnących cen zaopatrzenia budynków w ciepło i prąd, zasypuje się go dopłatami (koszt dopłat w latach 2022–2023 to 3,6% PKB).

Obalamy mity

Z powodu braku profesjonalnej komunikacji wokół dyrektywy EPBD narosło wiele mitów o wywłaszczeniach, blokowaniu obrotu nieruchomościami, czy niemożności instalacji kotłów gazowych. Nowa dyrektywa nie zawiera żadnych przepisów, w wyniku których nastąpiłoby pozbawienie lub ograniczenie prawa własności. Nie zawiera ona także przepisów, które uzależniałyby możliwość sprzedaży lub najmu budynku od jego efektywności energetycznej. Minimalne wymagania dotyczące charakterystyki energetycznej obowiązują wobec budynków nowych od kilkudziesięciu lat i są zaostrzane wraz z postępem w budownictwie oraz wymagań użytkowników. Poziom efektywności energetycznej budynku jest ujawniany na etapie jego sprzedaży, podobnie jak w przypadku urządzeń zużywających energię. Informowanie o wywłaszczeniach, braku możliwości sprzedaży budynków, czy restrykcyjnych zakazach jest nierzetelne i nosi znamiona fałszywych informacji oraz wprowadzania opinii publicznej w błąd – ostrzega Ministerstwo Rozwoju i Technologii.