Kule duże i małe

Kula jest formą zwartą, „przestrzennie ekonomiczną” a więc, jak mówią niektórzy – doskonałą. Zastosowana w kompozycji, wprowadza do niej spokój. Stanowi silny kontrapunkt, więc wiąże i spina jak broszka.

W kompozycjach

Drzewa i  krzewy o kulistych koronach łagodzą swobodny, rozwichrzony charakter innych roślin. Taka bryła zawsze skupia na sobie wzrok. Wyniesiona w górę na pniu jako korona drzewa jako dominanta grupy wielogatunkowej stabilizuje kompozycję, równocześnie unosząc ją ponad podłoże.

Nawet najzwyklejsze podwórko, tradycyjnie obsadzone dereniami i forsycjami, można zmienić w ogrodowy salon przy pomocy efektownych kulistych drzew i krzewów. Kiedyś, gdy chciano uzyskać takie formy, rośliny przycinano.

Teraz – oprócz doskonałych do kształtowania, ale wymagających regularnego cięcia bukszpanów (fot. 1), cisów, grabów, ligustrów i coraz częściej formowanych w kule pęcherznic i forsycji – mamy do dyspozycji odmiany, których kulisty pokrój powstaje w sposób naturalny. Nie trzeba poświęcać im wiele uwagi, wystarczy co jakiś czas przeprowadzić korektę, usuwając pędy wystające poza założony obrys bryły.

Przykładami drzew doskonale sprawdzających się w przestrzeni osiedlowej, których korony dorastają do 4–5 m średnicy, mogą być: klon pospolity Acer platanoides ‘Globosum’ (fot. 2), pozbawione kwiatów robinia akacjowa Robinia pseudoacacia ‘Umbraculifera’ (fot. 3) i tulipanowiec amerykański Liriodendron tulipifera ‘Edward Gursztyn’, głóg pośredni Crataegus ×media ‘Paul’s Scarlet’ kasztanowiec biały Aesculus hippocastanum ‘Umbraculifera’, białych kwiatów.

W grupie małych form drzewiastych, tworzących regularne korony o średnicy do 1,5–2 m, warto wyróżnić krzewy szczepione na pniach: modrzew europejski Larix decidua ‘Kórnik’, modrzew japoński Larix kaempferi ‘Blue Dwarf’, odmiany sosny gęstokwiatowej Pinus densiflora ‘Jane Kluis’ i ‘Umbraculifera’, a także głóg jednoszyjkowy Crataegus monogyna ‘Compacta’.

Grupy wymienionych wyżej drzew dobrze uzupełniać kulistymi krzewami. Najbardziej wyraziste są kule z formowanego bukszpanu, ligustru i cisa. Ale jeśli chcemy uniknąć cięcia formującego, które należy przeprowadzić kilka razy w sezonie, możemy sadzić rośliny, wyróżniające się kulistymi koronami.

Kuliste małe krzewy, jak berberys Thunberga Berberis thunbergii ‘Admiration’, ‘Bogozam’, ‘Kobold’, ‘Tiny Gold’, dereń rozłogowy Cornus sericea ‘Kelseyi’, wierzba purpurowa Salix purpurea ‘Nana’ czy tawuła japońska ‘Golden Princess’, ‘Goldflame’, ‘Goldmound’, efektownie wyglądają jako element rabat wielogatunkowych w nasadzeniach jednogatunkowych. Dosyć gęsto zarastają powierzchnię, tworząc „spienioną” fakturę.

Wyrazisty element stylizacji

Drzewa i krzewy o kulistych koronach przywodzą na myśl urok ogrodów włoskich, francuskich, a także – dziewiętnastowiecznych. Sprawdzają się nie tylko w sąsiedztwie budynków zabytkowych, z XVII, XVIII i początku XIX wieku, lecz także z końca XIX i pierwszej połowy XX wieku, pod warunkiem jednak, że zostaną użyte w sposób przemyślany, tak, by nawiązywały do stylistyki epoki i podkreślały walory fasady.

W sąsiedztwie bloków mieszkalnych z czasów PRL-u, które charakteryzuje nudna monotonia, warto odejść od podkreślania rytmu na rzecz kompozycji składających się z wielu kulistych elementów sadzonych w grupach.

Podobnie na współczesnych osiedlach. Kuliste formy roślinne doskonale współgrają też z architekturą nowoczesną, dynamiczną, ale powściągliwą w formie, operującą dużymi gładkimi płaszczyznami, a często opartą na rozwiązaniach modułowych. Zwarty, wyrazisty pokrój drzewa podkreśla charakter elewacji, a zwielokrotniony – akcentuje powtarzalność jej elementów.

Drzewa i krzewy, można wykorzystywać jako „strażników”, umieszczonych po obu stronach wejścia do budynku czy bramy na osiedlu grodzonym. W ten sposób wyróżniamy określone miejsce, sprawiamy, że staje się z daleka widoczne, a efektowna kulista korona nadaje mu bardziej uroczysty charakter.

Kolorowe kule

Bardzo intensywnym, pobudzającym akcentem we wnętrzach osiedlowych stają się rośliny o kulistych, a przy tym barwnych lub przebarwiających się liściach, takie jak klon jesionolistny Acer negundo ‘Aureomarginatum’ o liściach zielonych, biało obrzeżonych; klon polny Acer campestre ‘Nanum’ i miłorząb dwuklapowy Ginkgo biloba ‘Mariken’ (fot. 4) – których liście jesienią przebarwiają się na żółto, klon jawor Acer pseudoplatanus ‘Brillantissimum’ (którego młode liście są łososiowo-różowe, później żółtozielone, a jesienią – pomarańczowo-żółte), surmia bignoniowa Catalpa bignonioides ‘Aurea’ o liściach wiosną złocistych, a z czasem zieleniejących.

Równie efektowne są krzewy o barwnych liściach, np. kuliste odmiany berberysu Thunberga i tawuły japońskiej, wiąz drobnolistny Ulmus parviflora ‘Geisha’ czy wymagająca radykalnego cięcia odmładzającego (wtedy utrzymuje formę kulistą) wierzba całolistna Salix integra ‘Hakuro-nishiki’ o biało-różowo-zielonych liściach.

Coraz częściej wiosną można cieszyć oczy krzewami kwitnącej forsycji, formowanymi w regularne kule. Aby efektu żółtej kuli nie zaburzały wyrastające młode zielone pędy, warto przeprowadzić cięcie tuż przed rozwojem pąków kwiatowych.

Osiem najważniejszych zalet drzew o kulistych koronach:

• ich charakterystyczny pokrój i niewielkie rozmiary sprawiają, że dobrze sprawdzają się w przestrzeni osiedlowej, w której coraz częściej brakuje miejsca dla drzew rozłożystych i monumentalnych;
• nadają wnętrzom osiedlowym schludny, elegancki wygląd;
• ich niewielkie zwarte korony tworzy stosunkowo mało liści, co ułatwia jesienne porządki;
• nie grożą spadającymi konarami, wyłamanymi pod wpływem mas śniegu lub przez wiatr – jednak ten ich pokrój może stać się wadą, gdy w słoneczne dni będziemy szukać cienia, którego nie dają zbyt dużo;
• gęsta sieć pędów i gałęzi sprawia, że ich kulisty kształt wyraźnie rysuje się też po opadnięciu liści, a zalegający na nich śnieg podkreśla strukturę korony, nadając jej graficzny charakter;
• jak wszystkie inne rośliny – produkują tlen;
• dzięki zwartej strukturze kuliste korony są doskonałym schronieniem dla ptaków i miejscem ich gniazdowania;
• cenione są z powodu swych ograniczonych rozmiarów, bo nawet po wielu latach osiągają wysokość zaledwie kilku metrów i podobną średnicę korony. Do niewielkich rabat wielogatunkowych, które doskonale sprawdzają się na małych podwórkach, nadają się miniaturowe drzewka tworzone z krzewów szczepionych na pniu;
• specjalną grupę stanowią niewielkie drzewa i krzewy iglaste o kulistych koronach. Ze względu na swe rozmiary (30–100 cm) nadają się na rabaty wielogatunkowe, do ogrodów skalnych, na wrzosowiska, do rozwiązań nawiązujących do tradycji ogrodów japońskich czy wreszcie do pojemników.

Właściwa pielęgnacja

Odmiany drzew i krzewów o kulistych koronach nie wymagają szczególnych zabiegów pielęgnacyjnych, ale wiosną warto je zasilać nawozami wieloskładnikowymi. Jest to szczególnie ważne, gdy mają do dyspozycji jedynie niewielki fragment terenu pośród utwardzonej nawierzchni chodnika lub placyków wypoczynkowych. Ich młode egzemplarze, warto okrywać na zimę. Kuliste korony starszych okazów drzew i krzewów dobrze jest co sezon nieco przyciąć. Taka korekta sprawi, że nie stracą swego regularnego pokroju.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!