Polska polityka klimatyczna i jej… sukcesy
Rozwój fotowoltaiki i energetyki wiatrowej, poprawa efektywności energetycznej oraz programy wymiany przestarzałych źródeł ciepła należą do osiągnięć polskiej transformacji energetycznej. Wyzwaniem pozostają wysokie koszty inwestycji i potrzeba kompleksowej modernizacji budynków, fot. Pexels
Tak, tak, sukcesy. Ocena polskiej polityki klimatycznej zależy oczywiście od przyjętych kryteriów. Uwzględniając następujące kryteria: redukcja emisji, bezpieczeństwo energetyczne, koszty gospodarcze i zgodność z celami UE, spróbujemy wskazać, przy pomocy ekspertów, sukcesy tej polityki. Porażkami zajmujemy się tu dość często.
Zobacz także
Bank Pocztowy S.A. Rewolucja w Spółdzielni Mieszkaniowej w Lubartowie
Sami produkują energię z instalacji OZE. Inwestycja zwróci się po 4 latach, a mieszkańcy zyskają oszczędności rzędu 2500 złotych rocznie Rozmawiamy z Jackiem Tomasiakiem, Prezesem Spółdzielni Mieszkaniowej...
Sami produkują energię z instalacji OZE. Inwestycja zwróci się po 4 latach, a mieszkańcy zyskają oszczędności rzędu 2500 złotych rocznie Rozmawiamy z Jackiem Tomasiakiem, Prezesem Spółdzielni Mieszkaniowej w Lubartowie.
Bank Pocztowy S.A. Kredyt na OZE dla spółdzielni i wspólnot
Wysokie ceny energii, termomodernizacji oraz ogólnego utrzymania budynków będą dla spółdzielni i wspólnot mieszkaniowych coraz większym wyzwaniem. W obliczu takiej sytuacji Bank Pocztowy wychodzi naprzeciw...
Wysokie ceny energii, termomodernizacji oraz ogólnego utrzymania budynków będą dla spółdzielni i wspólnot mieszkaniowych coraz większym wyzwaniem. W obliczu takiej sytuacji Bank Pocztowy wychodzi naprzeciw potrzebom lokalnych społeczności, oferując korzystne rozwiązanie w postaci Kredytu na OZE (Odnawialne Źródła Energii).
Bank Pocztowy S.A. Finansowanie OZE – łatwiej, szybciej, prościej. Bank Pocztowy oferuje kredyt na korzystnych warunkach
Wychodząc naprzeciw potrzebom Spółdzielni i Wspólnot Mieszkaniowych, Bank Pocztowy oferuje elastyczny Kredyt na OZE o dowolnej wysokości, jednak nie niższy niż 10 tysięcy złotych. Jak przyznaje Paweł Andrzejczyk,...
Wychodząc naprzeciw potrzebom Spółdzielni i Wspólnot Mieszkaniowych, Bank Pocztowy oferuje elastyczny Kredyt na OZE o dowolnej wysokości, jednak nie niższy niż 10 tysięcy złotych. Jak przyznaje Paweł Andrzejczyk, Dyrektor Departamentu Bankowości Instytucjonalnej Banku Pocztowego, kredyt na odnawialne źródła energii (OZE) to odpowiedź na rosnące zapotrzebowanie Wspólnot i Spółdzielni Mieszkaniowych, które chciałyby w najbliższym czasie sfinansować projekty związane z efektywnością energetyczną.
Prawdopodobnie największym sukcesem ostatnich lat jest dynamiczny rozwój odnawialnych źródeł energii.
Odnawialne źródła energii w Polsce
- Panele fotowoltaiczne
Polska stała się jednym z największych rynków fotowoltaiki w Europie. Moc instalacji fotowoltaicznych wzrosła z marginalnego poziomu pod koniec poprzedniej dekady do kilkudziesięciu gigawatów w 2025 r. Dla porównania: gdy w 2019 r. Polska miała ok. 1,3 GW mocy fotowoltaicznej, w 2025 r. moc ta wynosiła już ok. 24 GW. To więcej o ok. 22,7 GW, czyli 18-krotny wzrost w ciągu sześciu lat. I właśnie dlatego rozwój fotowoltaiki można uznać za jeden z największych sukcesów polskiej transformacji energetycznej. Szczególnie dynamiczny wzrost nastąpił dzięki rozwojowi instalacji prosumenckich, czyli gospodarstw domowych i firm produkujących energię na własne potrzeby. Na koniec 2025 r. w Polsce działało ponad 1,6 mln mikroinstalacji OZE o łącznej mocy niemal 13,9 GW. Fotowoltaika stanowiła aż 99,9% wszystkich mikroinstalacji.
Główne przyczyny tak szybkiego rozwoju PV: spadek cen paneli i kosztów instalacji, programy wsparcia (m.in. „Mój Prąd”), rosnące ceny energii elektrycznej i chęć obniżenia rachunków, coraz większa świadomość ekologiczna społeczeństwa, rozwój magazynów energii i pomp ciepła, transformacja polskiego systemu energetycznego w kierunku OZE. Jednocześnie rozwój fotowoltaiki zmienia się z modelu opartego głównie na małych instalacjach dachowych w kierunku dużych farm fotowoltaicznych. Eksperci przewidują, że kolejny etap rozwoju będzie prawdopodobnie mniej zależny od samego przyrostu liczby paneli, a bardziej – od magazynowania energii, rozbudowy sieci i efektywnego wykorzystania energii słonecznej.
- Energetyka wiatrowa
W Polsce rozwój energetyki wiatrowej w ostatniej dekadzie był bardzo nierówny: od szybkiego wzrostu, przez kilkuletni zastój spowodowany regulacjami, aż po ponowne przyspieszenie oraz rozpoczęcie budowy sektora morskiej energetyki wiatrowej. Wyglądało to tak: 1. Początek dekady: szybki wzrost. W 2015 r. moc lądowych farm wiatrowych wynosiła (dzięki wcześniejszym inwestycjom) ok. 5 GW. Na koniec 2016 r. osiągnęła ok. 5,8 GW. 2. Lata 2017–2019: praktyczny zastój. Wprowadzono wtedy tzw. zasadę 10H, która bardzo ograniczyła budowę nowych turbin. W efekcie moc wiatrowa rosła niemal symbolicznie: z 5,8 w 2016 r. do 5,92 GW w 2019 r. Był to największy okres regulacyjnej blokady energetyki wiatrowej w ostatniej dekadzie.
3. Od 2020 r. ponowne przyspieszenie. Na koniec 2025 r. moc lądowych farm wiatrowych wynosiła już ok. 11 GW. Oznacza to mniej więcej podwojenie mocy w ciągu dekady. 4. Nowa era: morska energetyka wiatrowa (na Bałtyku). W 2025 r. brak jeszcze było pracujących farm morskich (offshore), ale zakontraktowano już 3,4 GW w pierwszej aukcji! Rząd zakłada możliwość osiągnięcia 9,3 GW morskiej energetyki wiatrowej do 2032 r. Zdaniem ekspertów, polska energetyka wiatrowa ma duży potencjał, ale jej rozwój jest mocno uzależniony od decyzji politycznych. Gdy warunki prawne pozwalały inwestować, sektor rozwijał się szybko; gdy wprowadzono zasadę 10H, nastąpił wieloletni zastój. Dopiero teraz rozwój zaczyna obejmować jednocześnie farmy wiatrowe na lądzie i wielkoskalowe farmy na Bałtyku. Efekt: niższe emisje sektora energetycznego, większa niezależność od importowanych paliw, spadek hurtowych cen energii w okresach wysokiej produkcji z OZE.
Poprawa efektywności energetycznej
W ciągu ostatnich trzech dekad nastąpiła bardzo wyraźna poprawa efektywności energetycznej polskiej gospodarki. W największym skrócie: polska gospodarka wytwarza dziś ok. 3,7-krotnie więcej PKB z jednostki energii niż na początku lat 90. Innymi słowy: PKB uzyskiwany z 1 kg ekwiwalentu ropy wzrósł w 1990–2023 aż o 270%! Ten sam proces można wyrazić odwrotnie: energochłonność gospodarki spadła o ok. 73% w porównaniu z 1990 r. Tu ważne zastrzeżenie: wskaźnik „PKB na jednostkę energii” mierzy nie tylko efektywność technologii, ale także zmianę struktury gospodarki. Gospodarka oparta bardziej na usługach zużywa mniej energii na jednostkę PKB niż gospodarka oparta na ciężkim przemyśle. Skąd mamy taki postęp? Przede wszystkim wynika z: restrukturyzacji i modernizacji przemysłu po 1989 r., spadku znaczenia najbardziej energochłonnych gałęzi gospodarki, rozwoju sektora usług, modernizacji technologii i poprawy efektywności energetycznej budynków i urządzeń. To niewątpliwie jeden z największych sukcesów transformacji polskiej gospodarki i polityki energetycznej po 1989 r.
Eksperci podkreślają, że dziś Polska jest w okresie przyspieszenia działań na rzecz efektywności energetycznej. Kluczowym punktem odniesienia jest Krajowy Plan w dziedzinie Energii i Klimatu (KPEiK) do 2030 r. z perspektywą do 2040 r. przyjęty przez Radę Ministrów 8 czerwca 2026 r.
Nowy KPEiK zakłada do 2030 r. m.in.:
- redukcję zużycia energii pierwotnej o 14,4% względem prognoz PRIMES2020,
- 30–32% udziału OZE w końcowym zużyciu energii brutto,
- redukcję emisji gazów cieplarnianych o 43–53% względem 1990 r.
Oznacza to, że efektywność energetyczna jest tu traktowana nie tylko jako narzędzie klimatyczne, ale również jako element bezpieczeństwa energetycznego i ograniczania kosztów energii.
Gdzie Polska ma największy potencjał?
- Budynki
To jeden z najważniejszych obszarów. Duża część istniejącego zasobu mieszkaniowego powstała przed wprowadzeniem współczesnych standardów energetycznych. Największy potencjał daje:
-
- termomodernizacja ścian, dachów i fundamentów,
- wymiana okien,
- modernizacja systemów grzewczych,
- pompy ciepła i efektywne systemy ciepłownicze,
- automatyka i zarządzanie zużyciem energii.
- Przemysł
Tu potencjał obejmuje przede wszystkim modernizację urządzeń, odzysk ciepła odpadowego, poprawę sprawności silników i napędów oraz cyfrowe zarządzanie energią.
- Ciepłownictwo
Istotne są: modernizacja sieci, ograniczenie strat przesyłowych, kogeneracja oraz stopniowe zwiększanie udziału źródeł niskoemisyjnych.
- Transport
Efektywność energetyczną poprawiają elektryfikacja transportu, rozwój transportu publicznego oraz ograniczenie energochłonności przewozów.
Co się już zmieniło?
Polska przeszła w ostatnich latach wyraźną modernizację energetyczną. Jednocześnie trzeba rozróżnić wzrost efektywności od samego wzrostu udziału OZE. Panele fotowoltaiczne czy wiatraki zmieniają strukturę produkcji energii, natomiast efektywność energetyczna oznacza przede wszystkim wykonanie tych samych działań przy mniejszym zużyciu energii.
Największe przeszkody i bariery
Mimo widocznych postępów nadal występują poważne problemy. Do największych należą:
- wysokie koszty inwestycji, szczególnie dotyczące termomodernizacji;
- duży zasób starych budynków o niskiej charakterystyce energetycznej;
- rozproszenie własności – trudniej przeprowadzać kompleksowe modernizacje w budynkach wielorodzinnych;
- niedostateczne wykorzystanie potencjału przemysłowego, np. ciepła odpadowego;
- ubóstwo energetyczne – część gospodarstw domowych nie ma środków na inwestycje poprawiające efektywność;
- niedobór wykonawców i specjalistów przy szybko rosnącej modernizacji;
- brak dobrego powiązania termomodernizacji, źródeł ciepła, fotowoltaiki, magazynowania energii i zarządzania popytem.
Sytuację można określić jako „znaczący postęp, ale nadal duży niewykorzystany potencjał”. Polska ma już znacznie większe doświadczenie w termomodernizacji i efektywnym wykorzystaniu energii niż kilkanaście lat temu. Jednak osiągnięcie planowanych zamierzeń do 2040 r. (tym bardziej do 2030 r.) będzie wymagało przejścia od pojedynczych działań, czyli wymiany kotła czy okien, do kompleksowych modernizacji energetycznych całych budynków, przedsiębiorstw oraz systemów ciepłowniczych. Warto podkreślić, że nowy KPEiK jest pod tym względem ważnym krokiem: po raz pierwszy mamy aktualny dokument wyznaczający spójną ścieżkę transformacji energetycznej aż do 2040 r.
W skrócie: największe możliwości poprawy efektywności energetycznej znajdują się obecnie w budynkach, ciepłownictwie, przemyśle, a także w transporcie. Kluczowym wyzwaniem nie jest już sam wybór technologii, lecz tempo inwestycji, ich finansowanie oraz kompleksowość modernizacji.
Rozwój programów wymiany źródeł ciepła
Najwięcej efektów przyniósł program „Czyste Powietrze”, który, jak wiemy, jest głównym instrumentem wymiany przestarzałych źródeł ciepła w domach jednorodzinnych. Choć realizacja była nierówna (ostatnio nastąpiło pewne spowolnienie), skala programu należy do największych w Europie.
Program „Czyste Powietrze” w liczbach – stan na sierpień 2026 r.:
- ponad 603 tys. wymienionych nieefektywnych źródeł ciepła („kopciuchów”);
- 971 tys. zawartych umów o dofinansowanie;
- ponad 645 tys. zakończonych inwestycji;
- prawie 22 mld zł wypłaconych dotacji;
- po reformie programu, obowiązującej od 31 marca 2025 r., przyjęto 70 tys. nowych wniosków i podpisano 53 tys. umów o wartości 3,3 mld zł.
W realizacji programu uczestniczy ponad 1,4 tys. gmin-operatorów, a działa ponad 2 tys. punktów konsultacyjno-informacyjnych.
Co to oznacza? Polska nie tylko osiągnęła dużą skalę wymiany indywidualnych źródeł ogrzewania, lecz także program przesuwa się z etapu masowego usuwania „kopciuchów” w stronę inwestycji obejmujących również termomodernizację budynków i bardziej efektywne źródła ciepła.
Poza „Czystym Powietrzem” działają w Polsce także inne programy wspierające wymianę lub instalację nowoczesnych źródeł ciepła. Choć nie mają tak spektakularnych osiągnięć jak „Czyste Powietrze”, na pewno są zauważalne. Są to:
- „Ciepłe Mieszkanie”
Program skierowany jest do właścicieli lokali w budynkach wielorodzinnych. Finansuje likwidację nieefektywnych źródeł ciepła na paliwa stałe oraz instalację efektywnych źródeł ogrzewania. Ważnym osiągnięciem jest szerokie włączenie samorządów – w programie uczestniczy 886 gmin.
- „Stop Smog”
Program koncentruje się na osobach i gospodarstwach domowych zagrożonych ubóstwem energetycznym. Łączy wymianę starych źródeł ciepła z termomodernizacją domów. Jego znaczenie jest duże przede wszystkim społecznie, ponieważ finansowanie obejmuje inwestycje w gospodarstwach, które często nie byłyby w stanie samodzielnie pokryć kosztów modernizacji.
- „Moje Ciepło”
To program dla właścicieli nowych domów jednorodzinnych, wspierający instalację pomp ciepła. Według danych z 27 sierpnia 2026 r. wypłacono już ponad 2 tys. dofinansowań o wartości 17,62 mln zł, co przełożyło się na redukcję emisji CO2 (o 2 370 Mg rocznie).
Lokalne programy gminne i wojewódzkie
Wiele gmin i wojewódzkich funduszy ochrony środowiska prowadzi własne systemy dopłat do likwidacji „kopciuchów”. Ich znaczenie polega na:
- uzupełnianiu finansowania z programów krajowych,
- dostosowaniu pomocy do lokalnych uchwał antysmogowych,
- finansowaniu wymiany źródeł ciepła w miejscach, gdzie wsparcie centralne nie obejmuje wszystkich kosztów.
Fundusze europejskie i programy regionalne
Wymiana źródeł ciepła jest także finansowana w ramach programów regionalnych i Funduszu Modernizacyjnego. Wsparcie często obejmuje nie tylko indywidualne kotły i pompy ciepła, ale również modernizację ciepłowni, rozwój sieci ciepłowniczych i przyłączanie budynków do systemów ciepła sieciowego.
Dywersyfikacja energetyczna
Eksperci wymieniają dywersyfikację energetyczną jako niekwestionowane osiągnięcie polskiej polityki klimatycznej. Nie dotyczy ona wyłącznie samej polityki, ma również ogromne znaczenie dla transformacji. Oznacza m.in. rozwój infrastruktury wspierającej transformację.
W ramach dywersyfikacji energetycznej: Polska uniezależniła się od rosyjskiego gazu, rozwija dynamicznie terminal LNG (od ang. Liquefied Natural Gas) – czyli skroplonego gazu ziemnego (paliwo ekologiczne!), buduje morskie farmy wiatrowe (offshore). Wprowadza też energetykę jądrową – stan na 31 sierpnia 2026 r. jest o tyle ciekawy, że po ponad 50 latach od pierwszych planów Polska faktycznie weszła w fazę budowy swojej pierwszej elektrowni jądrowej.
Sukcesy czy porażki?
Są też kwestie sporne. Niektóre elementy polityki klimatycznej są oceniane przez ekspertów niejednoznacznie. Mają zarówno zwolenników, jak i krytyków.
Podam 2 przykłady:
- Europejski System Handlu Emisjami (EU ETS). Zwolennicy wskazują, że EU ETS zachęca do ograniczania emisji i inwestycji w czystą energię. Krytycy podkreślają, że w kraju o gospodarce opartej dalej na węglu znacząco zwiększył koszty energii.
- Tempo transformacji. Jedni uważają, że Polska zbyt długo zwlekała z odejściem od węgla. Inni argumentują, że szybsze tempo mogłoby oznaczać wyższe koszty społeczne i związane z tym problemy dla regionów górniczych.
Na koniec trzeba podkreślić, że część redukcji emisji w Polsce po 1989 r. wynikała z restrukturyzacji przemysłu ciężkiego i zmian gospodarczych, a nie wyłącznie z samej polityki klimatycznej. Z kolei największe przyspieszenie transformacji energetycznej nastąpiło po 2020 r., kiedy rozwój OZE zaczął odgrywać coraz większą rolę w krajowym miksie energetycznym.
