Wniosek urlopowy z powodu siły wyższej

Pojawia się wiele wątpliwości w sprawie stosowania nowych przepisów, które do Kodeksu pracy wprowadziła nowelizacja z 9 marca 2023 r. (Dz.U. z 2023 r., poz. 641), dotycząca zwolnienia z pracy z powodu siły wyższej.

Dwa dni albo 16 godzin zwolnienia

Zgodnie z art. 148 (1) par. 1 Kodeksu pracy, pracownikowi przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy, w wymiarze 2 dni albo 16 godzin, z powodu działania siły wyższej w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem, jeżeli jest niezbędna natychmiastowa obecność pracownika. W okresie tego zwolnienia pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia w wysokości połowy pensji. Jak stanowi par. 2, o sposobie wykorzystania w danym roku kalendarzowym zwolnienia od pracy, decyduje pracownik w pierwszym wniosku o udzielenie takiego zwolnienia złożonym w danym roku kalendarzowym. Pracodawca zaś jest obowiązany udzielić zwolnienia od pracy na wniosek zgłoszony przez pracownika najpóźniej w dniu korzystania z tego zwolnienia.

Zdaniem ekspertów, tak sformułowany przepis oznacza, że pracownik może nie przyjść danego dnia do pracy, a o godzinie 23:59 wysłać pracodawcy np. e-mail z wnioskiem. Zwracają też uwagę na sam wymiar tego zwolnienia: 2 dni lub 16 godzin. W tym drugim przypadku jest to jeszcze bardziej niebezpieczne dla pracodawcy z uwagi na organizację pracy. Dzięki temu przepisowi pracownicy mogą skutecznie zdezorganizować pracę zakładu, zwłaszcza jeśli będą chcieli zrobić pracodawcy czy bezpośredniemu przełożonemu na złość, odchodząc z powodu siły wyższej w jednym czasie od linii produkcyjnej.

Może Cię zainteresuje: Zmiany w dziedziczeniu 

Według ekspertów, zwolnienie z pracy z powodu siły wyższej to dla pracodawców gorsze rozwiązanie niż urlop na żądanie, którego udzielenia pracodawca w pewnych sytuacjach może odmówić. Zgodnie bowiem z art. 167 (2) K.p., pracodawca ma obowiązek udzielić na żądanie pracownika i w terminie przez niego wskazanym nie więcej niż 4 dni urlopu w każdym roku kalendarzowym, a pracownik zgłasza żądanie udzielenia urlopu najpóźniej w dniu rozpoczęcia urlopu. Tymczasem siła wyższa może na dwa dni wyłączyć funkcjonowanie dużej firmy produkcyjnej czy usługowej.

Wniosek na koniec dnia

To, że pracownik może złożyć wniosek o 23:59, wynika wprost z przepisu, dlatego że nie ma ograniczeń, iż pracownik musi to zrobić w trakcie godzin, które przypadają na jego pracę. Należy dopuścić także możliwość, że pracownicy będą składali wnioski z wyprzedzeniem, np. w piątek na poniedziałek. Dlatego pracodawcy powinni bardzo uważać na sankcjonowanie nieobecności w pracy, bo doszedł kolejny tytuł do nieobecności, ale pracodawca musi oczekiwać na inicjatywę pracownika.

Rozporządzenie w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy, w par. 2 ust. 2 mówi, że w razie zaistnienia przyczyn uniemożliwiających stawienie się do pracy, pracownik jest obowiązany niezwłocznie zawiadomić pracodawcę o przyczynie nieobecności i przewidywanym okresie jej trwania, nie później jednak niż w drugim dniu nieobecności w pracy. Sam ten przepis jest wewnętrznie sprzeczny, skoro w jednym miejscu mówi, że pracownik ma obowiązek niezwłocznie zawiadomić pracodawcę o przyczynie nieobecności i przewidywanym okresie jej trwania, a w drugim, że ma to zrobić nie później niż w drugim dniu nieobecności w pracy. W efekcie do drugiego dnia nieobecności pracownika pracodawca nie może zaliczyć tego dnia do nieobecności nieusprawiedliwionej. Tak naprawdę nie może też zweryfikować, czy nieobecność pracownika wynikała z działania siły wyższej, skoro nie może żądać od pracownika określonych dokumentów potwierdzających zdarzenie kwalifikowane jako siła wyższa.

Zgoda pracodawcy

Pracownik nie musi przedstawiać pracodawcy żadnych dokumentów potwierdzających powód jego zwolnienia z pracy, a pracodawca nie może takich dokumentów od niego żądać.

Podanie przez pracownika szczegółowych przyczyn zdarzenia w postaci choroby czy wypadku oznaczałoby często wskazanie danych osób trzecich. Mowa tutaj o przetwarzaniu szczególnych kategorii danych osobowych dotyczących np. stanu zdrowia. Dodatkowo trzeba mieć na uwadze, że nie każde zdarzenie objęte prawem do zwolnienia z powodu działania siły wyższej będzie udokumentowane (np. wypadek). Wyzwaniem są również użyte w przepisie pojęcia. Zwłaszcza, że nie doprecyzowano, co oznaczają „sprawy rodzinne”, kogo w tym przypadku należy uznawać za rodzinę. Na gruncie samego Kodeksu, w odniesieniu do rodziny używamy różnych pojęć. Wiadomo natomiast, że pracownik ma zawnioskować.

Może Cię zainteresuje:  Wyroki TSUE korzystne dla frankowiczów

Eksperci zwracają uwagę, że ustawodawca nie określa formy ani postaci wniosku pracownika o udzielenie zwolnienia z powodu działania siły wyższej, a zatem należy uznać, iż może być on złożony przez pracownika także ustnie, telefonicznie bądź smsem. Omawiany art. 148(1) k.p. wskazuje jednak na wniosek pracownika i akcentuje kwestię udzielania zwolnienia przez pracodawcę. Pracodawca jest obowiązany do udzielenia zwolnienia, ale wciąż powinna zaistnieć jego zgoda, nawet ta dorozumiana. Wyjątkowo może się zdarzyć, że okoliczności danego zdarzenia losowego uniemożliwią pracownikowi zgłoszenie wniosku przed planowaną godziną rozpoczęcia pracy. W takim przypadku pracownik dokonuje zgłoszenia w trakcie dnia, w którym korzysta ze zwolnienia.

Z perspektywy pracodawcy ważne jest natomiast, by zgodnie z rozporządzeniem w sprawie dokumentacji pracowniczej, przechowywał wnioski związane z ubiegniem się i korzystaniem ze zwolnienia od pracy z powodu działania siły wyższej w ramach dokumentów dotyczących ewidencjonowania czasu pracy.

Źródło: prawo.pl