Czy pracodawcy będą musieli mierzyć tempo metabolizmu pracowników?

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowało projekt rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (nr 36). Jak podkreślają autorzy projektu w ocenie skutków regulacji (OSR), w kodeksie pracy obowiązują przepisy prawa regulujące kwestie dotyczące zapewnienia pracownikom bezpiecznych i higienicznych warunków pracy (art. 207 par. 2 k.p.). MRPiPS uważa, że te przepisy są niewystarczające i konieczne stało się uregulowanie maksymalnej temperatury, zarówno w pomieszczeniu pracy, jak i przy pracy wykonywanej na otwartej przestrzeni.

Według ekspertów, projekt jest nieprzemyślany i nie uwzględnia realiów gospodarczych. Poza tym nie wiadomo, w jaki sposób ustalać to tempo metabolizmu, bo nie zostało to zdefiniowane w projekcie. Pracodawca będzie musiał w tym celu uzyskać dostęp do Polskich Norm, który jest odpłatny, co spowoduje duże koszty po stronie pracodawców.

Jak ustalić tempo metabolizmu?

Będą cztery tempa metabolizmu (klasy): niskie, umiarkowane, wysokie i bardzo wysokie. Zgodnie z dodawanym nowym par. 30a ust. 1, w pomieszczeniach pracy należy zapewnić temperaturę odpowiednią do rodzaju wykonywanej pracy nie wyższą niż: 28 °C (301 K) dla pracy o niskim i umiarkowanym tempie metabolizmu i w pomieszczeniach biurowych, 25 °C (298 K) dla pracy o wysokim tempie metabolizmu lub 22 °C (295 K) dla pracy o bardzo wysokim tempie metabolizmu, chyba że względy technologiczne na to nie pozwalają. W przypadku gdy temperatura w pomieszczeniach pracy, z uwagi na warunki atmosferyczne, przekroczy dla danej klasy tempa metabolizmu wartość określoną w ust. 1, pracodawca jest obowiązany zapewnić odpowiednie rozwiązania techniczne obniżające tę temperaturę do odpowiedniej wartości określonej w ww. ust. 1 dla tej klasy tempa metabolizmu, a jeżeli nie jest to możliwe, zastosować inne rozwiązania organizacyjne uzależnione od warunków i specyfiki pracy.

Rozwiązania na otwartej przestrzeni przy temperaturze powyżej 25 °C (298 K)

Pracodawcy będą mieli do dyspozycji szereg dostępnych rozwiązań organizacyjnych w załączniku nr 4 do projektowanego rozporządzenia. Ważne jest, że rozwiązania organizacyjne pracodawca będzie musiał ustalić w porozumieniu zawieranym z zakładową organizacją związkową, a jeżeli u danego pracodawcy nie działają zakładowe organizacje związkowe – ustali pracodawca po konsultacji z przedstawicielami pracowników, oraz po zasięgnięciu opinii lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami.

Jeżeli, mimo zastosowania rozwiązań technicznych, temperatura w pomieszczeniu pracy przekroczy 35°C (308 K), żadna praca w tym pomieszczeniu pracy nie będzie mogła być wykonywana, a przy pracach wykonywanych na otwartej przestrzeni w czasie występowania temperatury - powyżej 32 °C (305 K), żadna praca o wysokim tempie metabolizmu lub bardzo wysokim tempie metabolizmu nie będzie mogła być wykonywana.

Może Cię zainteresuje: Ministerstwo Finansów wyjaśnia: podatek od ogrodzeń

Praca zdalna w upały

W załączniku nr 4 ministerstwo proponuje rozwiązania organizacyjne, z których mogą skorzystać pracodawcy w walce z upałem w miejscu pracy. Przy podwyższonej temperaturze pracy wykonywanej w pomieszczeniu pracy mogą być stosowane:

• praca zdalna (art. 67[18]–67[34] k.p.),
• dodatkowe przerwy w pracy (art. 145 par. 1 k.p.),
• skrócony czas pracy (art. 145 par. 1 k.p.),
• praca zmianowa (art. 146 Kodeksu pracy),
• odpoczynek w klimatyzowanym pomieszczeniu,
• środki ochrony indywidualnej (art. 237[6] kp. – przy pracy nie tylko w warunkach szkodliwych, np. kamizelki chłodzące). 

Na otwartej przestrzeni:

• zmniejszenie obciążenia fizycznego pracą w godzinach występowania najwyższych wartości temperatury powietrza,
• dodatkowe przerwy w pracy (art. 145 par. 1 k.p.),
• skrócony czas pracy (art. 145 par. 1 k.p.),
• praca zmianowa (art. 146 k.p.),
• odpoczynek w klimatyzowanym pomieszczeniu,
• odpoczynek w zacienionym miejscu, środki ochrony indywidualnej (art. 237[6] k.p. – przy pracy nie tylko w warunkach szkodliwych, np. kamizelki chłodzące).

Z załącznika ministerialnego wynika, że w pierwszej kolejności należy zastosować możliwe środki ochrony zbiorowej (art. 207 par. 2, art. 211, art. 213 par. 2, art. 215 k.p.), w tym wentylację i klimatyzację.

Rozwiązania techniczne pracy wykonywanej w pomieszczeniu:

• wentylacja naturalna (np. zapewnienie możliwości otwierania okien w celu utrzymania cyrkulacji powietrza, ale ewentualnie bez negatywnego wpływu na skuteczność wentylacji mechanicznej; zwiększenie prędkości przepływu powietrza, upewnienie się, że przestrzeń robocza ma dobry przepływ powietrza – generowanie ruchu powietrza, na przykład przez okna i otwory wentylacyjne, szczególnie w wilgotnych warunkach),
• wentylacja mechaniczna (np. zrównoważona),
• wentylacja indywidualna (na stanowisku pracy),
• klimatyzacja centralna,
• zapewnienie chłodzenia powietrzem lub klimatyzacji i odpowiedniej wentylacji, osuszania poprzez m.in. przenośne urządzenia nawiewne lub chłodzące (np. wentylatory, wieże chłodnicze); mobilne panele sterowania ustawieniami wentylatora lub klimatyzatora umieszczone na stanowiskach pracy; wentylatory montowane na biurku, cokole lub suficie,
• wewnętrzne rolety okienne oraz zewnętrzne żaluzje przeciwsłoneczne; osłanianie pracowników przed bezpośrednim działaniem promieni słonecznych za pomocą systemów ochrony przeciwsłonecznej (np. oszklenie przeciwsłoneczne lub stosowanie folii odblaskowej na oknach); stosowanie odblaskowych lub pochłaniających ciepło osłon lub barier,
  stosowanie nieodblaskowych/matowych powierzchni w celu uniknięcia odbicia promieni UV na stanowisku pracy,
• umieszczanie stanowisk pracy z dala od bezpośredniego światła słonecznego,
  korzystanie z urządzeń lub innego sprzętu w celu ograniczenia pracy fizycznej (np. z dźwigu lub wózka widłowego do podnoszenia ciężkich przedmiotów, instalowanie zautomatyzowanych lub zdalnie sterowanych maszyn).

Metabolizm a ochrona danych osobowych pracowników

Według nowego ust. 5 dodawanego do par. 39a rozporządzenia, definicje pojęć i metody pomiaru tempa metabolizmu określają Polskie Normy. Oznacza to, że choć nie wynika to wprost z przepisów samego rozporządzenia, pracodawcy będą musieli zbierać informacje o wzroście, wadze i wieku pracowników.

Eksperci zwracają uwagę na art. 51 Konstytucji RP, zgodnie z którym nikt nie może być obowiązany inaczej niż na podstawie ustawy do ujawniania informacji dotyczących jego osoby. Zakres danych pracownika, które może pozyskiwać i przetwarzać pracodawca w związku ze stosunkiem pracy określa kodeks pracy (art. 22[1] k.p.). Co do zasady nie można wychodzić poza ten katalog, chyba że inne przepisy w randze ustawy na to pozwalają. Dane o wadze i wzroście mogą być danymi wrażliwymi, gdyż mogą stanowić informację o stanie zdrowia w kontekście np. otyłości, co mocno wchodzi już w prywatność osób.

Może Cię zainteresuje: Ważne zmiany dla Polaków w 2025 r.

Wszystko jednak zależy też od tego, jak te dane będą zbierane, np. czy będą to dane uwzględniające każdego pracownika na danym stanowisku pracy z imienia i nazwiska. Mogą pojawić się problemy z ujednoliceniem poziomu metabolizmu na podobnych stanowiskach. Ustawodawca powinien dążyć do ujednolicenia zasad pomiaru dla określonego rodzaju stanowisk. Powinien też dbać o to, by przepisy były proste i przejrzyste, tak, aby mały przedsiębiorca, który nie dysponuje swoimi prawnikami, mógł je zrozumieć. Na mocy tych przepisów trudno będzie o taką jednolitość nawet dla pracy biurowej.

Na ten problem uwagę zwraca także Polskie Towarzystwo Gospodarcze, podkreślając, że określenie tempa metabolizmu odbywa się indywidualnie dla każdego pracownika. W celu ustalenia tego wskaźnika pracodawca musi posiadać następujące dane: wagę, wzrost i wiek pracownika. - Na gruncie kodeksu pracy pracodawca nie jest upoważniony do gromadzenia i przetwarzania danych dotyczących zdrowia pracowników, tj. wzrostu i wagi. Pracodawca nie ma więc podstaw do pozyskiwania tego rodzaju danych antropometrycznych. Ponadto dostosowanie temperatury w miejscu pracy do indywidualnych potrzeb pracowników, z uwagi na zmieniające się warunki (np. różnice w stanowiskach czy natężeniu pracy), jest nierealne do zrealizowania z powodów technicznych i finansowych – można przeczytać w uwagach PTG do projektu.

Przedsiębiorcy niezadowoleni z projektu

Konfederacja Lewiatan ostrzega, że wprowadzenie przepisów dotyczących pracy w wysokich temperaturach w okresie letnim będzie miało negatywny wpływ na funkcjonowanie wielu przedsiębiorstw, przemysłu i gospodarki. Tę opinię podzielają inni, np. Polskie Towarzystwo Gospodarcze, opowiadając się za rezygnacją z obowiązku mierzenia tempa metabolizmu.  Wskazują, że przepisy te znajdują swoje uzasadnienie na tle analizy naukowej, ale mogą stanowić duże utrudnienia dla pracodawców. Niezrozumiałe jest, dlaczego projektodawca proponuje „tempo metabolizmu” jako wskaźnik adekwatności stopnia temperatury do rodzaju pracy. W przepisach dotyczących bhp funkcjonują już pojęcia, które definiują rodzaj pracy ze względu na realizację konkretnych obowiązków pracodawcy w tym obszarze, których znaczenie nie pozostawia wątpliwości. Przykładowo w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów (Dz.U. 1996 nr 60 poz. 279) ustawodawca posługuje się terminem „prace związane z wysiłkiem fizycznym, powodującym w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny…”. Tempo metabolizmu jest obliczane według Polskiej Normy PN-EN ISO 7243:2018-01, do której dostęp jest płatny. W sklepie internetowym Polskiego Komitetu Normalizacyjnego jej koszt wynosi 160,13 zł z VAT. Nawet jeżeli pracodawca zakupi dostęp do ww. normy, to nie obliczy tempa metabolizmu, gdyż wymaga to specjalistycznej wiedzy. Pracodawca będzie więc musiał skorzystać z pomocy ekspertów i ponieść jeszcze większe koszty.

Źródło: prawo.pl