Służebność przesyłu a rekompensata dla właścicieli działek

Trybunał Konstytucyjny 2 grudnia 2025 roku w sprawie P 10/16 orzekł, że praktyka przedsiębiorstw przesyłowych polegająca na korzystaniu z cudzych nieruchomości bez umów i bez wynagrodzenia – pod pretekstem tzw. zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu – była sprzeczna z konstytucyjnymi gwarancjami ochrony własności. Właściciele gruntów mają szansę na walkę o swoje prawa. Droga ta jest jednak skomplikowana a czasu jest mało.

Jak wznowić postępowanie cywilne?

Wznowienie postępowania cywilnego to nadzwyczajny środek prawny przewidziany w kodeksie postępowania cywilnego, który umożliwia podważenie prawomocnego orzeczenia sądu i ponowne rozpoznanie sprawy. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy i może być zastosowana wyłącznie w sytuacjach ściśle określonych w przepisach k.p.c.

Sąd Najwyższy w wyroku z 8 września 2017 roku (II CSK 767/16) podkreślił, że „celem wznowienia postępowania jest ponowne przeprowadzenie sprawy bez istotnych uchybień, które wystąpiły wcześniej i mogły mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Skarga o wznowienie ma umożliwić stronie dochodzenie sprawiedliwego rozpoznania sprawy w sytuacji, gdy wcześniej naruszono podstawowe standardy postępowania albo gdy rozstrzygnięcie zapadło na podstawie rażąco wadliwych lub niepełnych podstaw, niezależnych od strony”.

Może Cię zainteresuje: Nowe obowiązki przeciwpożarowe od 2026 roku

Art. 401 (1) kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że wznowienia postępowania można żądać „w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie”. Wyrok P 10/16 stwarza więc możliwości wznowienia postępowań dla osób, których wnioski o ustanowienie służebności przesyłu zostały prawomocnie oddalone.

Prawnicy wyjaśniają, że będzie to możliwe wyłącznie w sytuacji, gdy oddalenie wniosku o ustanowienie służebności przesyłu nastąpiło ze względu na przyjęcie przez sąd, że właściciel urządzenia przesyłowego nabył w drodze zasiedzenia służebność gruntową odpowiadającą służebności przesyłu. Jeżeli oddalenie wniosku nastąpiło z innych powodów, np. ze względu na uzyskanie przez przedsiębiorcę przesyłowego decyzji dającej mu prawo do korzystania z nieruchomości na potrzeby urządzeń przesyłowych, wznowienie postępowania nie będzie możliwe.

Tylko trzy miesiące na działanie

Osoby z prawomocnymi wyrokami, zwłaszcza ci, których sprawy zakończyły się mniej niż 10 lat temu, mają tylko 3 miesiące od wejścia w życie wyroku P 10/16 na złożenie skargi o wznowienie. Z kolei starsze sprawy wymagają przygotowania solidnej argumentacji, że restrykcyjne stanowisko SN uniemożliwiło im obronę praw, by można było uznać, że pozbawiono ich możliwości działania.

Oznacza to, że w terminie trzech miesięcy należy zgromadzić całą dokumentację - nie tylko procesową z poprzedniej sprawy, ale również związaną z samą nieruchomością i usytuowanym na niej urządzeniem przesyłowym. Termin 10 lat wynika zaś z art. 408 k.p.c., zgodnie z którym po upływie 10 lat od dnia uprawomocnienia się wyroku nie można żądać wznowienia, z wyjątkiem przypadku, gdy strona była pozbawiona możności działania lub nie była należycie reprezentowana.

Powołanie się na wyrok TK w skardze

W celu wznowienia postępowania konieczne jest złożenie skargi do sądu, który wydał zaskarżone orzeczenie. Skarga powinna spełniać wymogi pozwu i zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, a także wniosek o jego uchylenie lub zmianę. Fundamentalne znaczenie ma wskazanie w skardze podstawy wznowienia i jej uzasadnienie. W skardze powinno się jako podstawę wznowienia powołać wyrok TK (np. jego publikację w periodyku OTK). Po wniesieniu skargi sąd dokonuje jej kontroli formalnej. W przypadku jej pomyślnego przejścia sąd ponownie rozpoznaje sprawę i jeżeli w wyniku przeprowadzonego postępowania dojdzie do wniosku, że skarga zasługuje na uwzględnienie, może zmienić zaskarżone orzeczenie i ustanowić służebność przesyłu.

Może Cię zainteresuje: Co z azbestem od stycznia 2026 roku?

Napływ takich spraw do sądów pokaże, jak przyjęło się orzeczenie Trybunału oraz w jakim kierunku będzie kształtowała się linia orzecznicza sądów powszechnych. To one będą rozstrzygały istotne dla milionów obywateli zagadnienia związane z ograniczeniem ich podstawowego prawa, jakim jest prawo własności.

Umorzenie sprawy przez Sąd Najwyższy

Sąd Najwyższy umorzył sprawę dotyczącą zasiedzenia służebności przesyłu prawie równocześnie z przełomowym wyrokiem TK - postępowanie dotyczące dopuszczalności zasiedzenia służebności przesyłu w sprawie III CZP 9/25. Czy to znaczy, że dotychczasowa linia orzecznicza pozostanie bez zmian?

Prawnicy tłumaczą, że wydane postanowienie SN z 16 grudnia 2025 r. w sprawie III CZP 9/25 stanowi jedynie formalne dopełnienie decyzji. Obecnie nie należy oczekiwać uchwały Sądu Najwyższego rozstrzygającej, czy przed sierpniem 2008 roku możliwe było nabycie przez przedsiębiorcę – w drodze zasiedzenia – służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu. W praktyce oznacza to, że spory sądowe nie znikną i będą złożone. Postępowanie umorzono, bo strona cofnęła skargę kasacyjną. Postanowienie ma więc wyłącznie sens techniczny.

Źródło: prawo.pl