Wyposażenie budynków w urządzenia przeciwpożarowe

Wszystkie urządzenia i sprzęt przeciwpożarowy powinny być odpowiednio zaprojektowane, dobrane i wykonane. Ich projekt należy uzgodnić z rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Warunkiem dopuszczenia tych urządzeń do użytkowania jest przeprowadzenie odpowiednich prób i badań potwierdzających prawidłowość ich działania i funkcjonowania.

Wyposażenie przeciwpożarowe budynków można podzielić na dwie grupy:

- urządzenia przeciwpożarowe, - podręczny sprzęt gaśniczy.

Urządzenia przeciwpożarowe

Służą do wykrywania i zwalczania pożaru lub ograniczania jego skutków. Mogą być stałe lub półstałe, uruchamiane ręcznie lub samoczynnie. Do urządzeń przeciwpożarowych należą:

- stałe i półstałe urządzenia gaśnicze i zabezpieczające - tryskaczowe, zraszaczowe, gaśnicze na gazy obojętne (najczęściej stosowane w serwerowniach), instalacje gaśnicze proszkowe itp.;

- dźwiękowe systemy ostrzegawcze - umożliwiają przekazywanie ostrzegawczych i ewakuacyjnych komunikatów głosowych;

- system sygnalizacji pożarowej, w tym urządzenia sygnalizacyjno-alarmowe, odbiorcze alarmów pożarowych i odbiorcze sygnałów o uszkodzeniu urządzeń - służą do automatycznego i ręcznego wykrywania pożaru, alarmowania o zagrożeniu, uruchomiania określonych sekwencji pracy urządzeń zabezpieczających i wreszcie przekazywania informacji za pośrednictwem systemu monitoringu do straży pożarnej;

- instalacje oświetlenia ewakuacyjnego - załączają się w momencie zaniku napięcia podstawowego, oświetlając drogę ewakuacyjną i wskazując bezpieczny kierunek wyjścia;

- hydranty i zawory hydrantowe - służą do gaszenia wczesnego pożaru za pomocą nawodnionej instalacji wodnej, zwanej hydrantową; wyposażone w wąż i prądownicę umożliwiają skuteczne gaszenie materiałów stałych, takich jak: drewno, papier, meble itp. Rozróżnia się hydranty:

• •  25 - z wężem półsztywnym długości 20 lub 30 m i prądownicą, umieszczane z reguły w budynkach użyteczności publicznej; wydajność takiego hydrantu - 1 dm³/s przy ciśnieniu 0,2 MPa,
  •  52 - z wężem płasko składanym długości 15 i 20 m zakończonym prądownicą, stosowane głównie w budynkach produkcyjnych i magazynowych, garażach; wydajność - 2,5　dm³/s przy ciśnieniu 0,2 MPa;

- pompy w pompowniach przeciwpożarowych - zasilające w wodę zarówno instalację hydrantową, jak i inne instalacje, np. tryskaczowe;

- przeciwpożarowe klapy odcinające - instalowane na kanałach wentylacyjnych na granicach stref pożarowych, zapobiegające rozprzestrzenianiu się pożaru przez instalację wentylacji;

- urządzenia oddymiające - odprowadzają szkodliwe dla ludzi produkty spalania, umożliwiając sprawną i szybką ewakuację;

- urządzenia zabezpieczające przed wybuchem;

- drzwi i bramy ppoż. wyposażone w systemy sterowania - zamykają strefy budynku objęte pożarem, odgradzając je od stref wolnych od pożaru.

Podręczny sprzęt gaśniczy 

Oddzielną grupę urządzeń służących do przeciwpożarowego zabezpieczenia obiektu stanowi podręczny sprzęt gaśniczy, czyli uruchamiany ręcznie i przeznaczony do gaszenia pożarów w pierwszej fazie jego powstania. Główną cechą tego sprzętu jest mały ciężar (z reguły do 20 kg) i proste zasady korzystania, dzięki czemu w razie potrzeby mogą użyć go osoby dorosłe bez specjalistycznego przeszkolenia (sposób użycia podany jest na etykietach lub w instrukcjach umieszczonych obok sprzętu). Do tej grupy zaliczamy: hydronetki, gaśnice, agregaty i koce gaśnicze.

Hydronetki - służą do podawania strumienia wody za pomocą pompy ręcznej wbudowanej w hydronetkę. Woda znajduje się w plastikowym zbiorniku o pojemności ok. 15 litrów i przez wąż zakończony prądownicą wyrzucana jest na źródło ognia. Podczas gaszenia ognia hydronetką druga osoba może uzupełniać wodę w pojemniku, co umożliwi ciągłą pracę urządzenia. Hydronetka najskuteczniej gasi małe pożary ciał stałych (klasa A).

Gaśnice (najczęściej przenośne) - mniejsze (z reguły ważą 1-2 kg) stosuje się np. w samochodach, większe - w obiektach publicznych i przemysłowych. Spotykamy najczęściej gaśnice proszkowe i śniegowe, w których środkiem gaśniczym jest skroplony pod ciśnieniem CO₂.

Zgodnie z przepisami wszystkie gaśnice muszą być pomalowane na kolor czerwony. Wymagania dotyczące koloru gaśnic śniegowych określa norma PN-EN 3-7:2007 [6], zgodnie z którą wskazane jest, by gaśnice śniegowe były pomalowane na kolor czerwony farbą typu RAL 3000. Przepisy stanowią też, że w budynkach powinny być stosowane wyłącznie gaśnice wykonane zgodnie z normami polskimi odpowiadającymi normom europejskim.

Samo użycie gaśnicy jest intuicyjne, jednak każda gaśnica ma etykietę opisującą jej przeznaczenie i sposób użycia. Wskazane jest, by gaśnice zabezpieczyć przed przemieszczaniem się i uszkodzeniem. Można je zamocować na ścianie specjalnym zaczepem lub ustawić na podłodze w odpowiedniej obejmie. Każda gaśnica powinna być wyposażona w samozamykający się zawór, umożliwiający przerwanie wypływu środka gaśniczego w dowolnym momencie. Aby uruchomić gaśnicę, nie trzeba odwracać jej do góry dnem (dawniej stosowane gaśnice odwracało się, by wbić specjalny zbijak uwalniający gaz napędowy). Gaśnice zawierające ponad 3 kg środka gaśniczego powinny być wyposażone w wąż odpowiedniej długości, tj. nie krótszy niż 80% wysokości gaśnicy. Jako czynnik napędowy w gaśnicach mogą być stosowane wyłącznie gazy niepalne, takie jak: azot, hel, argon itp.

Każda gaśnica i agregat gaśniczy przeznaczone są do gaszenia określonej grupy pożarów. Grupy te oznaczone są literami od A do F, stosowanymi również w innych krajach Europy:

A - do gaszenia pożarów ciał stałych, które palą się nie tylko płomieniem, ale także ulegają żarzeniu, np. drewno, papier, tkaniny,

B - do gaszenia pożarów cieczy i ciał stałych, które paląc się, ulegają stopieniu, np. benzyny, polietylenu, smoły,

C - do gaszenia pożarów gazów palnych, np. metanu, propanu, butanu,

D - do gaszenia pożarów metali palnych, np. magnezu, sodu,

F - do gaszenia pożarów w kuchni, czyli łatwopalnych tłuszczów.

Ze względu na rodzaj środka gaśniczego gaśnice dzieli się na:

- proszkowe - z reguły uniwersalne - z czynnikiem gaśniczym w postaci proszków fosforanowych do gaszenia pożarów typu ABC oraz z czynnikiem gaśniczym na bazie proszków węglanowych do gaszenia pożarów typu BC. Skuteczność działania gaśnic proszkowych jest duża, ale powodują one spore straty w mieniu - powstające przy gaszeniu zabrudzenia mogą skutecznie unieruchomić urządzenia mechaniczne i uszkodzić elektroniczne. Pamiętać też należy, że wszystkie znajdujące się na rynku proszki pozwalają na gaszenie pożarów urządzeń elektrycznych znajdujących się pod napięciem do 1000 V, pod warunkiem zachowania odległości 1 m od gaszonego sprzętu;

- czyste środki gaśnicze - tak nazywane są gaśnice na gazy obojętne i gaśnicze (FM200, HFC 227ea, NOVEC), w zależności od użytego środka gaśniczego umożliwiają gaszenie pożarów typu AB, BC lub BCF. W przeciwieństwie do gaśnic pianowych i proszkowych nie pozostawiają śladów na gaszonej powierzchni oraz nie powodują uszkodzeń chemicznych ani szoku termicznego gaszonych urządzeń, a także nie wypierają tlenu z pomieszczeń (pamiętać należy, że część sprzętu może być określana jako „urządzenie gaśnicze" - tzn. wyglądać jak gaśnica, jednak służyć wyłącznie do gaszenia jednego konkretnego typu pożaru);

- śniegowe - gaszą pożary typu BC oraz urządzenia pod napięciem. Nie powodują uszkodzeń chemicznych ani nie zanieczyszczają gaszonego mienia. Mogą jednak powodować uszkodzenia wywołane niską temperaturą powstającą przy rozprężaniu gazu, wywołując szok termiczny gaszonych urządzeń. Kolejną ich wadą jest to, że w gaszonym pomieszczeniu podwyższają stężenie dwutlenku węgla, który w stężeniu powyżej 7% jest szkodliwy dla człowieka.

Ze względu na sposób magazynowania czynnika roboczego (gazu napędowego) wyróżniamy gaśnice:

- pod stałym ciśnieniem - X,

- z dodatkowym zbiornikiem (zawierającym gaz napędowy) - Z,

- ze środkiem gaśniczym magazynowanym razem z gazem napędowym, w tym samym zbiorniku - G.

Agregaty gaśnicze - zawierają więcej środka gaśniczego niż zwykłe gaśnice, np. 25 czy 50 kg, podawanego na źródło ognia przez specjalny odcinek węża i dyszę. Do miejsca pożaru przewozi się je na wózkach. Zapas środka gaśniczego w małych agregatach gaśniczych wynosi ponad 20 kg. Dzięki wyposażeniu w odpowiednie urządzenia umożliwiają samodzielne, natychmiastowe prowadzenie akcji gaśniczej. Agregaty wchodzą w skład wyposażenia chroniącego miejsca szczególnie narażone na pożar lub takie, w których pożar jest trudny do opanowania lub grozi poważnymi konsekwencjami. Są to np. stacje benzynowe, lakiernie, warsztaty samochodowe, hangary lotnicze.

Koce gaśnicze - służą do mechanicznego odcinania dopływu powietrza do płonących materiałów. Wykonane są z włókna szklanego (dawniej robiono je z włókien konopi i azbestu). Koc gaśniczy ma powierzchnię ok. 3 m2. Przykrywa się nim szczelnie małe płonące przedmioty lub np. beczki z palącą się cieczą. Może być też użyty do gaszenia palącego się ubrania czy zabezpieczenia prac spawalniczych. Aby uniknąć poparzenia, zarzewie ognia należy zawsze przykrywać kocem od swojej strony.

Wadą koca gaśniczego jest to, że może być on użyty tylko do skutecznego gaszenia niewielkich źródeł ognia i umiejscowionych blisko osoby gaszącej pożar. Zaletą jest możliwość jego wielokrotnego użycia. Ponadto nie niszczy on gaszonych przedmiotów.

Rozmieszczenie gaśnic

Podczas rozmieszczania gaśnic ważna jest objętość i/lub ciężar środka gaśniczego. Jedna jednostka masy środka gaśniczego zawartego w gaśnicach - 2 kg (lub 3 dm³) - powinna przypadać:

1) na każde 100 m² powierzchni strefy pożarowej w budynku niechronionej stałym urządzeniem gaśniczym:

a) zakwalifikowanej do kategorii zagrożenia ludzi ZL I, ZL II, ZL III lub ZL V,

b) produkcyjnej i magazynowej o gęstości obciążenia ogniowego ponad 500 MJ/m²,

c) zawierającej pomieszczenie zagrożone wybuchem;

2) na każde 300 m2 powierzchni strefy pożarowej niewymienionej w pkt 1, z wyjątkiem zakwalifikowanej do kategorii zagrożenia ludzi ZL IV (mieszkalnych).

Gaśnice w obiektach powinny być rozmieszczone:

1) w miejscach łatwo dostępnych i widocznych, w szczególności:

a) przy wejściach do budynków,

b) na klatkach schodowych,

c) na korytarzach,

d) przy wyjściach z pomieszczeń na zewnątrz;

2) w miejscach nienarażonych na uszkodzenia mechaniczne oraz działanie źródeł ciepła (piece, grzejniki);

3) w obiektach wielokondygnacyjnych - w tych samych miejscach na każdej kondygnacji, jeżeli pozwalają na to istniejące warunki.

Przy rozmieszczaniu gaśnic powinny być spełnione następujące warunki:

1) odległość z każdego miejsca w obiekcie, w którym może przebywać człowiek, do najbliższej gaśnicy nie powinna być większa niż 30 m,

2) do gaśnic powinien być zapewniony dostęp szerokości co najmniej 1 m.

Konserwacja i przeglądy

Zgodnie z zasadami określonymi w polskich przepisach [4] urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice powinny być poddawane przeglądom technicznym i zabiegom konserwacyjnym - w okresach i w sposób ustalony przez producenta, podany w instrukcjach ich obsługi, Polskich Normach oraz w dokumentacji techniczno-ruchowej, ale nie rzadziej niż raz w roku. Węże, stanowiące wyposażenie hydrantów wewnętrznych, raz na 5 lat powinny być poddawane próbie ciśnieniowej na maksymalne ciśnienie robocze, zgodnie z polską normą dotyczącą konserwacji hydrantów wewnętrznych.

Z każdego przeglądu i konserwacji powinien zostać sporządzony protokół zawierający (w zależności od rodzaju urządzeń i sprzętu):

• sposób przeprowadzenia przeglądu/konserwacji - czy został wykonany według PN-EN, DTR producenta, innych wytycznych,
• zakres przeprowadzonych czynności serwisowych,
• wyniki pomiarów, wzory obliczeniowe, jeżeli są - wraz z ich interpretacją,
• informację o kompletności urządzeń i ich stanie technicznym,
• wnioski i zalecenia,
• dodatkowe informacje, np. termin remontu, naprawy, wymiany części itp.,
• stwierdzenie, czy urządzenie lub sprzęt są sprawne,
• zaświadczenie firmy przeprowadzającej konserwację o posiadaniu odpowiednich kwalifikacji, np. w ramach szkoleń organizowanych przez producenta, dystrybutora itp.,
• świadectwo sprawdzenia/wzorcowania urządzeń pomiarowych.

Sposób użycia gaśnic

Po przeniesieniu gaśnicy w miejsce pożaru zrywamy plombę i wyciągamy zawleczkę blokującą, uruchamiamy dźwignię lub wciskamy zbijak i kierujemy strumień środka gaśniczego na ognisko pożaru. Działanie gaśnicy można w każdej chwili przerwać przez zwolnienie dźwigni uruchamiającej lub dźwigni prądowniczki. Ze względu na budowę syfonową gaśnica pracuje prawidłowo tylko w pozycji pionowej.

Jakich gaśnic nie należy poddawać konserwacji

Przede wszystkim tych, które mają przestarzałą konstrukcję, skomplikowany sposób użycia, są przeterminowane lub brakuje do nich oryginalnych części zamiennych. Przykładami są gaśnice:

• pianowe z pianą chemiczną,
• ze zbiornikami nitowanymi lub z tworzyw sztucznych,
• wymagające przy ich uruchamianiu odwrócenia do góry dnem lub odwrócenia do góry dnem i uderzenia o podłogę,
• których konserwacja nie może być zakończona z uwagi na brak części zamiennych lub środków gaśniczych.

Literatura

• Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (DzU nr 81, poz. 351, ze zm.).
• Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (DzU nr 88, poz. 400, ze zm.).
• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (DzU nr 75, poz. 690, ze　zm.).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 kwietnia 2006 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (DzU nr 80, poz. 563).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (DzU nr 124, poz. 1030).
• PN-EN 3-7:2007 Gaśnice przenośne. Rodzaje, czas działania, pożary testowe grupy A i B.
• PN-N-01256-01:1992 Znaki bezpieczeństwa. Ochrona przeciwpożarowa.
• PN-N-01256-02:1992 Znaki bezpieczeństwa. Ewakuacja.
•  PN-N-01256-4:1997/Az1:2003 Znaki bezpieczeństwa. Techniczne środki przeciwpożarowe.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!