Aspekty prawne termomodernizacji

Obowiązujące akty prawne regulujące kwestie termomodernizacji

Podstawy prawne dla działania termomodernizacji w Polsce określiła ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o wspieraniu przedsięwzięć termomodernizacyjnych (Dz.U. nr 162, poz. 1121). Wówczas po raz pierwszy wprowadzono zasady wspierania przez państwo przedsięwzięć termomodernizacyjnych dla budynków mieszkalnych. Ponadto określono instytucję audytu energetycznego, która ma zawierać zakres oraz parametry techniczne i ekonomiczne termomodernizacji, w szczególności z punktu widzenia kosztów realizacji tego przedsięwzięcia oraz oszczędności energii, stanowiącej jednocześnie założenia do projektu. Wprowadzono do życia tzw. premię termomodernizacyjną, która stanowiła w praktyce spłatę przez Bank Gospodarstwa Krajowego części zaciągniętego kredytu.

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 15 stycznia 2002 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy audytu energetycznego było podstawą realizacji termomodernizacji budynków przy wykorzystaniu wsparcia ze strony państwa aż do 14 lutego 2008 r.

Ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów określała zasady finansowania ze środków Funduszu Termomodernizacji i Remontów części kosztów przedsięwzięć termomodernizacyjnych i remontowych w sprawie szczegółowego zakresu i formy audytu energetycznego oraz części audytu remontowego, wzorów kart audytów, a także algorytmu oceny opłacalności przedsięwzięcia termomodernizacyjnego. W ramach tych regulacji termomodernizacja obejmuje następujące działania:

• ulepszenia prowadzące do redukcji zużycia energii na potrzeby ogrzewania i podgrzewania wody użytkowej o co najmniej 25% (lub minimum 10%, jeśli modernizowany jest tylko system grzewczy),
• ulepszenia, które skutkują obniżeniem strat energii pierwotnej w lokalnych sieciach ciepłowniczych oraz zasilających je lokalnych źródłach ciepła o co najmniej 25%,
• redukcję o co najmniej 20% rocznych kosztów pozyskiwania ciepła poprzez tworzenie lub modernizację przyłączy do scentralizowanych źródeł ciepła oraz eliminację lokalnych źródeł ciepła,
• zamianę źródeł energii na źródła odnawialne lub wykorzystanie wysokosprawnej kogeneracji (jednoczesne wytwarzanie energii elektrycznej i użytkowego ciepła w elektrociepłowni).

Ponadto pojęcie termomodernizacji obejmuje pewne prace remontowe, takie jak remont budynków wielorodzinnych, wymiana okien, modernizacja balkonów, przebudowa w celu poprawy ich efektywności energetycznej oraz instalacja urządzeń zgodnych z przepisami techniczno-budowlanymi, które są niezbędne do oddania budynków mieszkalnych do użytku.

Należy zauważyć, że termomodernizacja skoncentrowana jest głównie na istniejących budynkach, zwłaszcza tych, które nie spełniają współczesnych standardów energooszczędności. Warto również podkreślić, że wymagania dotyczące efektywności energetycznej budynków ciągle rosną. Od 1 stycznia 2021 r. obowiązuje aktualizacja Warunków Technicznych, które określają, że wskaźnik EP (wskaźnik zapotrzebowania budynku na nieodnawialną energię pierwotną) nie może przekroczyć 65 kWh/m2/rok, a współczynniki przenikania ciepła U dla różnych przegród zewnętrznych nie mogą przekraczać określonych w przepisach wartości.

Wpływ nowych i planowanych regulacji na termomodernizacje budynków z wielkiej płyty

W zakresie modernizacji wielkiej płyty obowiązują przepisy bezpośrednio lub pośrednio dotyczące tego zagadnienia. Obecnie w tym obszarze podejmowanych jest na szczeblu krajowym i Unii Europejskiej wiele inicjatyw mających na celu zdefiniowanie na nowo zagadnień związanych z modernizacją istniejących zasobów budowlanych. W przypadku Polski bardzo znaczącym obszarem w tym zakresie jest modernizacja budynków z wielkiej płyty.

Obecnie w ramach UE powstaje wiele inicjatyw takich jak pakiet Fit for 55 czy REPowerEU, które mają umożliwić tworzenie mechanizmów powszechnej modernizacji budynków. I tak na przykład w ramach pakietu Fit for 55 kluczowe dla sektora zmiany regulacyjne zawarte są w trzech dyrektywach: 

• o charakterystyce energetycznej budynków (EPBD),
• w sprawie efektywności energetycznej (EED) oraz 
• o odnawialnych źródłach energii (RED).

Najważniejsze reformy w kontekście modernizacji budynków wielorodzinnych to m.in. wprowadzenie ogólnoeuropejskiego standardu budynku bezemisyjnego, zobowiązanie państw UE do modernizacji budynków, wprowadzenie minimalnych standardów energetycznych budynków oraz wzrost udziału OZE przy modernizacji.

Kolejną istotną zmianą jest ustanowienie minimalnych norm charakterystyki energetycznej dla modernizowanych budynków. W tym celu pojawiła się propozycja wprowadzenia ujednoliconej unijnej skali klas charakterystyki energetycznej budynków, gdzie klasa A odpowiada budynkom bezemisyjnym, a klasa G obejmuje 15% budynków o najgorszej charakterystyce.

Ważnym elementem nowej polityki w zakresie modernizacji starych budynków mieszkalnych ma być paszport renowacji. Dokument ten z definicji zawierać ma plan działania w zakresie gruntownej renowacji danego budynku, przeprowadzanej w określonej, maksymalnej liczbie etapów.

Projekt nowych regulacji w ramach Dyrektywy EPBD wprowadza pojęcie tzw. gruntownej renowacji. To renowacja prowadzona zgodnie z zasadą „efektywność energetyczna przede wszystkim”. Swoim zakresem obejmować ma prace związane z izolacją ścian, dachów, podłóg, stropów, wymianą stolarki okiennej i drzwiowej. Dotyczyć ma również prac w zakresie modernizacji systemów wentylacji i ogrzewania. W przypadku budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej, dla których osiągnięcie standardu budynku bezemisyjnego jest technicznie i ekonomicznie niewykonalne, gruntowna renowacja ma przyczynić się do zmniejszenia o co najmniej 60% zapotrzebowania na energię pierwotną.

Paszport renowacji ma przede wszystkim zawierać całościowy plan renowacji wskazujący maksymalną liczbę jej etapów, które mają być oparte na sobie nawzajem. W dokumencie mają zostać przedstawione wszelkie szacowane koszty przeprowadzania każdego etapu renowacji, a także zestawienie podstawowych materiałów wykorzystywanych na poszczególnych etapach przeprowadzania renowacji.

Na poziomie krajowym ramy dla wdrażania instrumentów wsparcia modernizacji energetycznej budynków określa aktualnie Długoterminowa Strategia Renowacji Budynków (DSRB). Jest to dokument, który został przyjęty przez Radę Ministrów RP w dniu 9 lutego 2022 r. Wyznacza on plany renowacji zasobów budowlanych w Polsce w perspektywie krótko- i długoterminowej.

Dokument zawiera niezbędne działania pozwalające osiągnąć wysoką efektywność energetyczną i niskoemisyjność budynków w Polsce w perspektywie do 2050 r. Podobnie jak w pozostałych państwach UE, polskie budynki powinny zostać zmodernizowane w sposób spójny z transformacją w kierunku gospodarki neutralnej klimatycznie.

Strategia (DSRB) ma służyć „efektywnemu kosztowo przekształceniu krajowego zasobu budowlanego w budynki o niemal zerowym zużyciu energii”. Na jej potrzeby dokonano przeglądu budynków w Polsce. Znaczna część budynków cechuje się niską efektywnością energetyczną i w kolejnych latach będzie wymagała termomodernizacji.

Rekomendowany w Strategii plan działania łączy szybki wzrost skali płytkiej termomodernizacji ze stopniowym upowszechnianiem głębokiej, bardziej kompleksowej termomodernizacji w perspektywie do 2030 r. Płytka termomodernizacja polega przede wszystkim na wymianie wysokoemisyjnego źródła ciepła, jakim jest np. kocioł na węgiel (tzw. kopciuch), na ekologiczne urządzenie. Kompleksowa termomodernizacja wiąże się z koniecznością dodatkowych działań, takich jak ocieplenie budynku, wymiana okien czy zamontowanie ekologicznego źródła ciepła. Ocena efektywności ekonomicznej płytkiej i głębokiej termomodernizacji potwierdza, że w obecnych warunkach rynkowych termomodernizacja jest opłacalna w znacznej części budynków.

/za: Raport „10 milionów szans, czyli jak termomodernizować budynki z wielkiej płyty w Polsce”, przygotowany przez Polską Izbę Budownictwa wspólnie z Siecią Badawczą Łukasiewicz – ITECH Instytutem Innowacji i Technologii oraz Jarosławem Guzalem/

Więcej nt. termomodernizacji budynków z wielkiej płyty w artykule: Termomodernizacja budynków z wielkiej płyty