Jakie zmiany w przepisach zasiłkowych?

Zmiany w zasiłkach są częścią szerokiej reformy, która zmienia między innymi zasady orzekania o niezdolności do pracy dla celów rentowych oraz porządkuje zasady kontroli korzystania ze zwolnień lekarskich. W samej ustawie zasiłkowej 13 kwietnia 2026 r. zmienia się jeden z najważniejszych przepisów, który określa sytuacje powodujące utratę prawa do zasiłku chorobowego i analogicznie także opiekuńczego.

Kiedy utrata prawa do zasiłku chorobowego?

Zgodnie z nowym brzmieniem art. 17 ust. 1 ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia od pracy, w przypadku gdy w okresie orzeczonej niezdolności do pracy wykonuje pracę zarobkową lub podejmuje aktywność niezgodną z celem tego zwolnienia. Na pozór zmiana jest niewielka, bo dotychczasowe brzmienie przepisu zamiast podejmowania „aktywności niezgodnej z celem zwolnienia” przewidywało „wykorzystywanie zwolnienia od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia”. Jednak nowelizacja przepisów dodatkowo wprowadza definicje zarówno pracy zarobkowej, jak i aktywności niezgodnej z celem. A to pozwoli na wyeliminowanie dużej części sporów z ZUS o interpretację tego przepisu.

Aktywnością niezgodną z celem zwolnienia od pracy są wszelkie działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia lub rekonwalescencję, z wyłączeniem zwykłych czynności dnia codziennego lub czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności (art. 17 ust. 1b). Pracą zarobkową zaś jest każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania, z wyłączeniem czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności (art. 17 ust. 1a).

Może Cię zainteresuje: O czym powinni pamiętać użytkownicy kotłów?

Czy pracownik musi odbierać telefon od pracodawcy w czasie L4?

Druga z wyżej wspomnianych definicji wywołała oburzenie i dyskusję w przestrzeni publicznej oraz obawy, że „czynnością incydentalną”, którą będzie można, a nawet trzeba będzie wykonywać podczas zwolnienia, będzie odbieranie telefonów albo e-maili pracodawców. W samym art. 17 ust. 1a wyraźnie zaznaczono, że czynnością incydentalną nie może być czynność wykonywana na polecenie pracodawcy. Chodzi przede wszystkim o to, że nic nie zmienia się w obowiązkach i prawach pracodawców, i pracownika.

Pracownik w okresie orzeczonej niezdolności do pracy jest od tej pracy zwolniony. Ta naczelna zasada nie ulega zmianie. Odbieranie telefonów, e-maili lub innego rodzaju wiadomości w sprawach służbowych oznacza świadczenie pracy. Pracodawca nie może pracownika do tego zmusić, a pracownik ma prawo nie odbierać telefonu ani otwierać skrzynki pocztowej. Nowe przepisy tego nie zmieniają.

W uzasadnieniu wyjaśniono, że wyłączenie czynności wykonywanych na polecenie pracodawcy spod pojęcia „istotnej okoliczności” było działaniem prewencyjnym z ich strony, aby ograniczyć ryzyko nadużywania przez pracodawcę jego nadrzędnej pozycji wobec pracownika. Autorzy przepisów zwracają uwagę, że dopuszczenie do pracy pracownika na zwolnieniu lekarskim stanowi wykroczenie przeciwko prawom pracownika (art. 283 par. 1 kodeksu pracy). Na mocy tego przepisu ten, kto będąc odpowiedzialnym za stan bezpieczeństwa i higieny pracy albo kierując pracownikami lub innymi osobami fizycznymi, nie przestrzega przepisów lub zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, podlega karze grzywny od 1000 zł do 30 000 zł. Chronione tym przepisem prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy wyraża się między innymi w uprawnieniu pracownika do korzystania ze zwolnienia od wykonywania pracy przez czas niezdolności do pracy.

Może Cię zainteresuje: Nowe białe pojemniki na odpady szklane

Niezależnie od tego polecenie wykonywania pracy podczas zwolnienia może być uznane za postać mobbingu, jeśli jest to forma nękania pracownika oraz przestępstwo określone w art. 218a par. 1 kodeksu karnego. MRPiPS przypomina, że ten przepis kodeksu karnego przewiduje sankcję grzywny, kary ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2 dla tego, kto wykonując czynności w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, złośliwie lub uporczywie narusza prawa pracownika wynikające ze stosunku pracy lub ubezpieczenia społecznego.

Kiedy należy zwrócić świadczenie chorobowe?

Prawnicy potwierdzają, że pracodawca nie będzie mógł zobowiązać pracownika do wykonania pracy w okresie zwolnienia. Zwracają tu uwagę na skutki ewentualnego wykonywania pracy podczas zwolnienia lekarskiego bez polecenia pracodawcy. Konsekwencji nie poniesienie pracownik, który w okresie zwolnienia z własnej inicjatywy podjął czynność taką jak na przykład przekazanie informacji, dokumentów lub narzędzi pracy niezbędnych do przejęcia jego zadań, bądź doraźny kontakt z klientem.

Głównym adresatem zmian, choć nie jedynym, są osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą. Przedsiębiorcy jednoosobowi często nie mogą z dnia na dzień przestać wykonywać wszelkich czynności związanych z działalnością. Konieczne może być wystawienie faktury lub realizacja wypłaty.

Może Cię zainteresuje: Jak ułatwić odbiór odpadów zimą?

ZUS generalnie uznawał dokonywanie takich czynności za wykonywanie pracy zarobkowej, bo były związane z działalnością gospodarczą, a więc prowadziły do osiągnięcia zarobku. W orzecznictwie w tej kwestii przeważa dziś stanowisko przedstawione przed Sąd Najwyższy np. w wyroku z 2 kwietnia 2025 roku (sygn. akt I USKP 143/24), w którym SN stwierdził, że wymieniona w art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej „praca zarobkowa, jako negatywna przesłanka prawa do zasiłku chorobowego, nie może być utożsamiana z każdą aktywnością ludzką, zmierzającą do osiągnięcia zarobku, realizowana na każdej podstawie prawnej. W przypadkach sporadycznych, incydentalnych i wymuszonych okolicznościami przejawów aktywności zawodowej przyjmuje się możliwość wyłączenia stosowania tego przepisu.”

Dzięki wprowadzeniu definicji pracy zarobkowej z wyraźnym wyłączeniem czynności incydentalnych, przedsiębiorcy nie będą tracić już zasiłku tylko z tego powodu, że podpisali fakturę lub inny dokument. Autorzy ustawy wskazują w uzasadnieniu do jej projektu, że chodzi o podejmowanie czynności, której zaniechanie mogłoby prowadzić między innymi do znacznych strat finansowych dla pracodawcy lub kontrahenta, a nie będzie prowadziło do odebrania świadczenia z ubezpieczenia społecznego.

Źródło: prawo.pl