Proces budowlany a geodezja

Za jeden z ważkich elementów tzw. procesu budowlanego należy uznać dokumenty powstające w oparciu o pracę osób posiadających uprawnienia w dziedzinie geodezji i kartografii (geodeci), a także czynności wykonywane przez te osoby. Jeżeli chodzi o te czynności, to w art. 2 pkt 2a ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (DzU z 2023 r. poz. 1752 z późn. zm.), zwanej dalej „PG”, znajduje się ich definicja. Zgodnie z tym przepisem poprzez pojęcie „czynności geodezyjne na potrzeby budownictwa” rozumie się wykonywanie geodezyjnych pomiarów sytuacyjnych i wysokościowych podczas projektowania, budowy, utrzymania i rozbiórki obiektów budowlanych, w szczególności związanych z opracowaniem mapy do celów projektowych, wytyczeniem obiektów budowlanych w terenie, geodezyjną inwentaryzacją powykonawczą obiektów budowlanych, geodezyjną obsługą budowy i montażu obiektów budowlanych oraz pomiarami przemieszczeń i odkształceń obiektów budowlanych, skutkujących sporządzeniem dokumentacji geodezyjnej. W powyższym artykule (przepisie) zdefiniowano ponadto poszczególne rodzaje dokumentów, będących wynikiem pracy geodety. Podkreślić w tym miejscy należy, iż rzeczone elementy występują na każdym etapie procesu budowlanego.

Osoby uprawnione

Aby móc wykonywać samodzielne funkcje w dziedzinie geodezji i kartografii należy posiadać stosowne uprawnienia zawodowe.¹ Uprawnienia te są nadawane w różnych specjalnościach.² Przez wykonywanie samodzielnych funkcji w dziedzinie geodezji i kartografii rozumie się m.in. kierowanie pracami geodezyjnymi i kartograficznymi, podlegającymi zgłoszeniu do organu Służby Geodezyjnej i Kartograficznej lub wykonywanymi na zlecenie tego organu, oraz sprawowanie nad nimi bezpośredniego nadzoru.³ Takiemu zgłoszeniu do właściwego miejscowo starosty podlega m.in. sporządzenie mapy do celów projektowych, a także geodezyjna inwentaryzacja powykonawcza obiektów budowlanych.⁴ Jak stanowi art. 42 ust. 3 PG, osoby wykonujące samodzielne funkcje w dziedzinie geodezji i kartografii są obowiązane wykonywać swoje zadania z należytą starannością, zgodnie z zasadami współczesnej wiedzy technicznej i obowiązującymi przepisami prawa.

Osoby odpowiedzialne

Art. 27a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (DzU z 2023 r. poz. 682 z późn. zm.), zwanej dalej „PB” stanowi, że w trakcie projektowania i budowy obiektu budowlanego wykonanie czynności geodezyjnych na potrzeby budownictwa w rozumieniu art. 2 pkt 2a ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne przez osobę posiadającą odpowiednie uprawnienia zawodowe w dziedzinie geodezji i kartografii zapewnia:

• inwestor – w zakresie opracowania mapy do celów projektowych na potrzeby wykonania projektu budowlanego;
• kierownik budowy, a jeżeli nie został ustanowiony – inwestor – w zakresie pozostałych czynności geodezyjnych wykonywanych w trakcie budowy obiektu budowlanego, w szczególności dotyczących wytyczenia obiektu budowlanego w terenie, wykonywania pomiarów kontrolnych oraz pomiarów przemieszczeń i odkształceń obiektu budowlanego.

Projektowanie

Pierwszym etapem, na którym potrzebne są dokumenty powstałe w wyniku pracy geodety, jest projektowanie. Na tym etapie potrzebna jest mapa do celów projektowych. Zgodnie z art. 2 pkt 14a PB poprzez pojęcie „mapa do celów projektowych” należy rozumieć mapę do celów projektowych w rozumieniu art. 2 pkt 7a PG. Stosownie zaś do art. 2 pkt 7a PG rzeczona mapa – to opracowanie kartograficzne, wykonane z wykorzystaniem wyników pomiarów geodezyjnych i materiałów państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, zawierające elementy stanowiące treść mapy zasadniczej lub mapy, o której mowa w art. 4 ust. 2, a także informacje niezbędne do sporządzenia dokumentacji projektowej oraz – z uwzględnieniem art. 12c ust. 1 pkt 1, klauzulę urzędową, o której mowa w art. 40 ust. 3g pkt 3, stanowiącą potwierdzenie przyjęcia do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego zbiorów danych lub dokumentów, o których mowa w art. 12a ust. 1, w oparciu o które mapa do celów projektowych została sporządzona, albo oświadczenie wykonawcy prac geodezyjnych o uzyskaniu pozytywnego wyniku weryfikacji.

Na tejże mapie projektuje się zagospodarowanie działki lub terenu. Projektowanie to obejmuje:

• określenie granic działki lub terenu,
• usytuowanie, obrys i układy istniejących i projektowanych obiektów budowlanych, w tym sieci uzbrojenia terenu, oraz urządzeń budowlanych sytuowanych poza obiektem budowlanym,
• sposób odprowadzania lub oczyszczania ścieków,
• układ komunikacyjny i układ zieleni, ze wskazaniem charakterystycznych elementów, wymiarów, rzędnych i wzajemnych odległości obiektów, w nawiązaniu do istniejącej i projektowanej zabudowy terenów sąsiednich,
• informację o obszarze oddziaływania obiektu.

Szczegółowy zakres projektu zagospodarowania terenu (działki) określa §14 (część opisowa) oraz §15 (część rysunkowa) rozporządzenia Ministra Rozwoju z dnia 11 września 2020 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego (DzU z 2022 r. poz. 1679).⁵

Rozpoczęcie budowy

Stosownie do art. 41 ust. 1 PB rozpoczęcie budowy następuje z chwilą podjęcia prac przygotowawczych na terenie budowy. Mając na uwadze treść art. 41 ust. 2 PB za jeden z podstawowych elementów takich prac należy uznać wytyczenie geodezyjne obiektów w terenie. Obowiązkowi geodezyjnego wyznaczenia obiektów w terenie podlegają przede wszystkim obiekty budowlane wymagające decyzji o pozwoleniu na budowę⁶. Realizacja tego obowiązku należy do kierownika budowy, a w przypadku gdy kierownik budowy nie zostanie ustanowiony – do inwestora.⁷

Trwanie budowy

Także w trakcie trwania budowy rola geodety nie jest poślednia. W przypadku robót budowlanych, wymagających ustanowienia kierownika budowy, prowadzi się dziennik budowy.⁸ Jak stanowi art. 47a ust. 1 PB dziennik budowy stanowi urzędowy dokument przeznaczony do rejestrowania:

• przebiegu robót budowlanych oraz
• zdarzeń i okoliczności zachodzących w toku wykonywania robót budowlanych, mających znaczenie przy ocenie technicznej prawidłowości wykonywania tych robót.

Zgonie z art. 47a ust. 1 PB rejestrowanie, o którym mowa w ust. 1, odbywa się w formie wpisów. Jednym z podmiotów posiadających prawo do dokonywania tych wpisów jest geodeta uprawniony, wykonujący na terenie budowy czynności geodezyjne na potrzeby budownictwa.⁹ „Dziennik budowy jest częścią składową dokumentacji budowy. Pomimo treści ust. 1 komentowanego artykułu, wskazującej, że stanowi on urzędowy dokument potwierdzający przebieg robót budowlanych, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym nie ma on statusu dokumentu urzędowego, gdyż nie został sporządzony przez powołany do tego organ państwowy, który to warunek wynika z treści art. 76 KPA. Pomimo to dziennik ten zgodnie z komentowanym przepisem stanowi urzędowe potwierdzenie przebiegu robót budowlanych oraz zdarzeń i okoliczności, które zaszły w toku wykonywania robót mających znaczenie przy ocenie technicznej prawidłowości ich wykonywania. Przebieg powyższych robót oraz wystąpienie określonych zdarzeń jest w nim rejestrowane w formie wpisów (art. 47a ust. 2 PB). W konsekwencji dziennik ma w tym zakresie szczególną wartość dowodową, którą można podważyć tylko przy pomocy innych dowodów, z których jednoznacznie będzie wynikać, że wpisy odzwierciedlające stan faktyczny w trakcie budowy są niezgodne z rzeczywistym stanem prowadzonych robót budowlanych.” Dokonanie wpisu do dziennika budowy, może mieć doniosłe skutki dla realizacji budowy. W sytuacji bowiem, w której taki wpis wykaże np., iż roboty budowlane realizowane są niezgodnie z projektem, kierownik budowy ma obowiązek wstrzymania budowy.¹⁰

Zakończenie budowy

Po zakończeniu budowy należy dokonać geodezyjnej inwentaryzacji terenu. Inwentaryzacja ta polega na wykonaniu pomiarów sytuacyjnych i wysokościowych mających na celu zebranie aktualnych danych o przestrzennym rozmieszczeniu elementów zagospodarowania terenu objętego zamierzeniem budowlanym i sporządzenie dokumentacji geodezyjnej, zawierającej wyniki tych pomiarów, w tym mapę opatrzoną klauzulą urzędową, stanowiącą potwierdzenie przyjęcia do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego zbiorów danych lub dokumentów, w oparciu o które mapa ta została sporządzona, albo oświadczenie wykonawcy prac geodezyjnych o uzyskaniu pozytywnego wyniku weryfikacji.¹¹ Podobnie jak w przypadku geodezyjnego wyznaczenia obiektów w terenie, geodezyjna inwentaryzacja powykonawcza sporządzana jest przede wszystkim w przypadku obiektów budowlanych, wymagających decyzji o pozwoleniu na budowę.¹² „Geodeta sporządzając geodezyjną dokumentację powykonawczą, o której mowa w art. 43 ust. 1 PB, zobowiązany jest uwzględnić stan rzeczywisty, tj. aktualny stan obiektu (jego rozmiar, położenie) na gruncie. Geodezyjna inwentaryzacja powykonawcza ma na celu wytyczenie obiektów budowlanych w terenie po zakończeniu procesu budowlanego. Jej istotą jest zatem wskazanie aktualnych danych o przestrzennym rozmieszczeniu danego obiektu w terenie po jego wybudowaniu. Dokumentacja ta powinna zawierać dane umożliwiające wniesienie zmian na mapę zasadniczą, do ewidencji gruntów i budynków oraz do ewidencji sieci uzbrojenia terenu. Dla sporządzenia geodezyjnej dokumentacji powykonawczej nie jest więc wymagane dokonanie zmian w projekcie, czy też porównanie projektu z obiektem wybudowanym.”¹³

Co więcej, jak wynika z art. 57 pkt 5 PB do zawiadomienia o zakończeniu budowy obiektu budowlanego lub wniosku o udzielenie pozwolenia na użytkowanie inwestor jest obowiązany dołączyć m.in. dokumentację geodezyjną, zawierającą wyniki geodezyjnej inwentaryzacji powykonawczej, w tym mapę, o której mowa w art. 2 pkt 7b ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne, oraz informację o zgodności usytuowania obiektu budowlanego z projektem zagospodarowania działki lub terenu lub o odstępstwach od tego projektu, sporządzone przez osobę posiadającą odpowiednie uprawnienia zawodowe w dziedzinie geodezji i kartografii.

Rozbiórka obiektu

„Podstawową formą reglamentacji rozbiórki obiektów budowlanych jest pozwolenie na rozbiórkę, czyli decyzja administracyjna, na podstawie której inwestor nabywa prawo do dokonania rozbiórki obiektu budowlanego. Obok pozwolenia na rozbiórkę ustawodawca w art. 31 ust. 1 PB przewidział również uproszczony tryb reglamentacji rozbiórki w postaci zgłoszenia, a w art. 31 ust. 1a wskazał, kiedy rozbiórka nie wymaga ani pozwolenia na budowę, ani zgłoszenia. Organem właściwym w sprawach dotyczących pozwolenia na rozbiórkę oraz zgłoszenia rozbiórki jest organ administracji architektoniczno-budowlanej.”¹⁴ Do wniosku o pozwolenie na rozbiórkę należy dołączyć m.in. szkic usytuowania obiektu budowlanego.¹⁵ Przepisy nie określają przez kogo i jak ma być wykonany ten szkic. Niemniej jednak należy uznać, mając na uwadze rzetelność danych, że dobrze by było, aby został on sporządzony przez geodetę na kopii mapy zasadniczej.

Literatura

1. zob. art. 42 ust. 1 PG
2. por. art. 43 PG
3. zob. art. 42 ust. 1 pkt 1 PG
4. zob. art. 12 ust. 1 pkt 3 lit. c i f
5. por. D. Sypniewski [w:] R. Godlewski, M. Goss, J. Góralski, W. Ł. Gunia, D. Sypniewski, Prawo budowlane. Komentarz, Warszawa 2022, art. 34, pkt 8
6. zob. art. 43 ust. 1 pkt 1 PB 
7. zob. art. 33 ust. 1b PB
8. zob. art. 45 PB
9. zob. art. 47e ust. 1 pkt 2 PB
10. zob. art. 22 ust. 1 pk
11. zob. art. 2 pkt 7b) PG
12. zob. art. 33 ust. 1b PB
13. wyrok SA w Poznaniu z 13.02.2014 r., I ACa 1264/13, LEX nr 1448576
14. D. Sypniewski [w:] R. Godlewski, M. Goss, J. Góralski, W. Ł. Gunia, D. Sypniewski, Prawo budowlane. Komentarz, Warszawa 2022, art. 30(b)
15. zob. art. 30b ust. 3 pkt 2 PB