Wizerunek polskiego przedsiębiorcy w mediach

Przedstawiając świat biznesu media dużo częściej sięgają do przykładów negatywnych niż pozytywnych. Koncentrują się najczęściej na negatywnych, wręcz patologicznych zjawiskach. Dużo chętniej pokazują też złe praktyki biznesowe, niż dobre.

Przeważa pogoń za sensacją, króluje postać złego kapitalisty, wyzyskiwacza i oszusta, albo wręcz odwrotnie – przedsiębiorca (mały, średni czy duży) jawi się jako ofiara systemu (często niewinna!). Niszczą go podatki, przepisy, korupcja, urzędnicy, itd. Tyle w największym skrócie.

W dobie narastającego kryzysu coraz częściej pojawiają się populistyczne głosy, które winą „ za cały ten kryzys” obarczają finansistów i biznesmenów. Nie tylko zresztą w Polsce.  Światowe media wielokrotnie wskazywały na ogromną zachłanność wielkiej finansjery jako główną przyczynę obecnego kryzysu, a jako kluczowy, sprawczy moment wymieniały np. upadłość banku Lehman Brothers i tzw. „plan Paulsona”. Z drugiej strony sami dziennikarze toczą cały czas dyskusje, czy to aby nie media są odpowiedzialne za zbyt późne zaalarmowanie opinii publicznej o nadchodzącym kryzysie.

Polskie media analizując przyczyny kryzysu przekazują i przytaczają te i tym podobne informacje, często bezkrytycznie i zbyt powierzchownie. Naturalnie tworzą w ten sposób stereotypy, które szkodzą zarówno wolnemu rynkowi jak i rozwojowi przedsiębiorczości w Polsce. Równocześnie kształtują określony, często tendencyjny wizerunek przedsiębiorców w oczach opinii publicznej.

Problem wizerunku przedsiębiorców w mediach nie dotyczy jednak tylko Polski. Świadczą o tym np. badania amerykańskiego Business & Media Institute. W 2005 roku badacze tego instytutu przeanalizowali ponad 110 filmów, które były pokazywane w popularnych amerykańskich stacjach (ABC, CBS, FOX) w tzw. primetime i sposób, w jaki przedstawiano w nich sylwetki biznesmenów. Wyniki  opublikowali w specjalnym raporcie pod wiele znaczącym tytułem „Bad Company”. Co się bowiem okazało? Negatywny wizerunek przedsiębiorcy przeważał nad pozytywnym w stosunku aż 4 do1! Co więcej, gdyby wierzyć analizowanym serialom, biznesmeni ponad 21 razy częściej niż zwykli przestępcy dokonują morderstw i porwań! Także inne badania dotyczące amerykańskich mediów potwierdzają, że prezentowany tam wizerunek biznesmena najlepiej oddaje  maksyma „dobry biznesmen to zły biznesmen”.

Wizerunek polskiego przedsiębiorcy w oczach opinii publicznej

W Polsce wizerunek przedsiębiorców kształtowany przez media nie pozostaje bez wpływu na obraz polskiego biznesu w oczach tzw. opinii publicznej. Jak przedstawia się ten wizerunek? W świetle ostatnio opublikowanych badań, przeprowadzonych na ogólnopolskiej reprezentatywnej próbie, liczącej 2000 osób  w wieku 15+ przez GfK Polonia na zlecenie PKPP Lewiatan (styczeń 2012), okazało się, że Polacy wyraźnie nie doceniają polskich przedsiębiorców. Na pytanie (z tezą): „Czy polscy przedsiębiorcy wytwarzają większość dochodu naszego kraju?” prawie 2/3 respondentów ( 61%) odpowiedziało „zdecydowanie nie”, lub „raczej nie”. Tylko ¼ badanych (ok. 28%), przyznała, że to polscy przedsiębiorcy wytwarzają większość dochodu narodowego! ( 11% respondentów odpowiedziało, że nie wie).

Na kolejne pytanie (także z tezą): „Czy polscy przedsiębiorcy dają zatrudnienie większości Polaków?” znów prawie 2/3 respondentów ( 62%) odpowiedziało „zdecydowanie nie” lub „raczej nie”. Tylko 1/3 badanych ( 33%) odpowiedziała twierdząco! ( 5% odpowiedzi „nie wiem”).

W tej sytuacji byłoby nader interesujące, gdyby badacze z GfK Polonia podrążyli nieco temat dopytując respondentów, kto w takim razie wytwarza w Polsce większość dochodu narodowego i kto nas najczęściej zatrudnia. Ciekawe, czego byśmy się dowiedzieli!

Wracając do wyników badań, możemy przyjąć, że 2/3 Polaków ma z gruntu fałszywy obraz polskich przedsiębiorców oraz, że brakuje im podstawowej wiedzy na temat roli sektora prywatnego w polskiej gospodarce! Nie ulega wątpliwości, że media mają w tym swój udział.

Wizerunek polskiego biznesmena w mediach

Badania nad wizerunkiem polskiego przedsiębiorcy w mediach przeprowadzone zostały w 4 tytułach prasowych. Analizowano „Politykę” i „Wprost” (2 opiniotwórcze tygodniki) oraz „Fakt” i „Super Express” (2 tabloidy).

Zobaczmy, jaki obraz polskiego przedsiębiorcy, często zwanego też w mediach biznesmenem, wyłonił się w świetle powyższych badań prasoznawczych (Źródło: E.Cieniak-Szostak, Wizerunek polskiego przedsiębiorcy jako element społecznej legitymizacji i delegitymizacji nowego ładu, Uniwersytet Rzeszowski, Zeszyt12, Rzeszów 2008).

Obraz polskiego biznesmena w prasie opiniotwórczej („Wprost” i „Polityka”)

Wypowiedzi o pozytywnych stronach biznesu stanowiły tylko tło dla ostatecznie negatywnych wniosków 

• Środowisko biznesowe najczęściej przedstawiano jako uwikłane w afery i dokonujące oszustw, a przedsiębiorców jako żądnych zysku, nieuczciwych biznesmenów i wspomagających ich w tym działaniu polityków 
• Lansowano powszechną opinię przekazywaną przez media, że w świecie biznesu nie ma miejsca na skrupuły i uczciwość 
• Bardzo rzadko prezentowano małe firmy, drobnych przedsiębiorców i kontrakty „ nie na olbrzymie sumy” 
• Obie redakcje prezentowały takie wizerunki przedsiębiorców i środowisk biznesowych, z którymi ich czytelnicy mogli się utożsamiać, rozpoznawali je lub były one zgodne z ich systemem wartości 

Obraz polskiego biznesmena w tabloidach ( „Fakt” i „Super Express”)

Biznesmen pojawiał się w tabloidach i występował w kilku zaledwie rolach. Najczęściej jako:

• „romantyczny bohater skrzywdzony przez władzę, fiskusa, banki”
• „spekulant, wyzyskiwacz, oszust”
• „nuworysz”, przedstawiany też raczej jako postać negatywna

Wnioski?

Media uprawiały i nadal bardzo chętnie uprawiają czarny PR w stosunku do środowisk biznesowych, co często prowadzi do generalizacji i uogólnienia na cały sektor prywatny. Tymczasem na polskim rynku funkcjonują tysiące uczciwych, rzetelnych firm oraz równie rzetelnych i uczciwych przedsiębiorców, bez względu na to w jak trudnych warunkach gospodarczych przyszło im działać.

Przykładem takich uczciwych i rzetelnych firm są m.in. Laureaci Programu „Przedsiębiorstwo Fair Play” organizowanego przez Instytut Badań nad Demokracją i Przedsiębiorstwem Prywatnym, a afiliowanego przy Krajowej Izbie Gospodarczej.

W 2011r. odbyła się już 14 edycja programu „Przedsiębiorstwo Fair Play”

Laureaci tej edycji:

• zapewnili łącznie 98 tys. miejsc pracy
• przeznaczyli 33 mln zł na działalność społeczną i charytatywną
• każde „ Przedsiębiorstwo Fair Play” przeznaczyło średnio 27 tys. zł na darowizny

Należy podkreślić, że wszyscy laureaci programu:

• wywiązują się ze zobowiązań wobec skarbu państwa i gminy oraz wszystkich interesariuszy w ustalonych terminach
• wypracowują zyski i osiągają dobre wyniki finansowe
• mają dobre relacje z klientami, dostawcami oraz innymi partnerami biznesowymi
• pracownikom zapewniają godziwe warunki zatrudnienia i rozwoju zawodowego

Warto o nich mówić i nagłaśniać ich sukcesy, aby do opinii publicznej dotarło, że mamy cały legion przedsiębiorców, którzy uczciwie osiągają zyski, ponieważ to właśnie prywatne przedsiębiorstwa wytwarzają ok. 70% dochodu narodowego i zatrudniają ok. 70% wszystkich pracujących! Nie uwzględniając szarej strefy. 

Z tymi obrazami i informacjami Państwa zostawiam. Do przemyślenia…

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!