Krajowa Polityka Miejska 2030 bliska przyjęcia

Pod koniec roku 2021, Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej opublikowało projekt „Krajowej Polityki Miejskiej 2030” (KPM) i do 31 stycznia br. prowadziło konsultacje społeczne. Projekt KPM zawiera rozwiązania i instrumenty przewidziane na szczeblach samorządowym i ogólnopolskim, które mają na celu zwiększenie efektywności działania miast tak, aby były bardziej przyjazne dla mieszkańców na przestrzeni najbliższej dekady. Szczególną uwagę zwrócono na małe i średnie ośrodki miejskie. Strategia ma zostać przyjęta w czerwcu 2022 roku, a następnie zaprezentowana podczas Światowego Forum Miejskiego, które odbędzie się 26–30 czerwca w Katowicach pod egidą ONZ.

Czym jest Krajowa Polityka Miejska 2030?

KPM 2030 opisuje kierunki rozwoju społecznego, gospodarczego i przestrzennego miast, a także diagnozuje najważniejsze problemy i wyzwania, z jakimi aktualnie się mierzą. Najważniejsze z nich to między innymi jakość środowiska przyrodniczego i działania adaptacyjne wobec zmian klimatu, systemy mobilności miejskiej i bezpieczeństwa ruchu, promocja działań społecznych (szczególnie potrzeb mieszkaniowych), problemy suburbanizacji i ładu przestrzennego. 

Projekt został pozytywnie zaopiniowany przez organizacje takie, jak Instytut Metropolitalny i Unia Metropolii Polskich. Eksperci zastanawiają się jednak, na ile dzisiejsze zamiary przełożą się na późniejszą realizację czy zostaną znów odłożone na półki archiwów. To już czwarty z kolei rząd, który podejmuje się wyzwania, jakim jest system planowania i zagospodarowania przestrzennego. 

Może Cię zainteresuje: Podział nieruchomości w trybie art. 41 USM

Przestrzenny chaos kosztuje

Polski Instytut Ekonomiczny opublikował w styczniu br., raport, z którego wynika, że chaos przestrzenny generuje w tej chwili koszty ekonomiczne po stronie samorządów na poziomie 84,3 mld zł rocznie. Jest to spowodowane głównie dynamicznymi procesami osiedleńczymi, niedostatecznym stanem planowania przestrzennego na poziomie lokalnym oraz nadpodażą terenów przeznaczonych pod budownictwo mieszkaniowe. Z kolei sam chaos przestrzenny skutkuje nierównomiernym dostępem do usług publicznych. 14 proc. mieszkańców największych miast skarży się na niską dostępność transportu, a w strefach podmiejskich jest to już 45 proc. badanych (Raport „Społeczno-gospodarcze skutki chaosu przestrzennego”).

Praktycznie bez ograniczeń wszędzie powstają całe osiedla, bezładnie i w sposób rozproszony. Koszty podciągnięcia drogi czy mediów są w takich sytuacjach ogromne. Brakuje tu restrykcyjnej polityki przestrzennej. Eksperci określają to jako niekontrolowaną i dziką suburbanizację już od kilkunastu lat. Nie nadąża za tym infrastruktura transportowa ani oferta usług publicznych. To z kolei powoduje trudności i frustrację zarówno po stronie samorządów, jak również mieszkańców i biznesu. 

Może Ci się spodoba: Zarząd zwykły i czynności go przekraczające

Adaptacja do zmian klimatu

Ogromnym wyzwaniem dla miast są także kwestie środowiskowe, związane z adaptacją do zmian klimatu. Według danych prezentowanych w projekcie KPM, miasta są coraz częściej narażone na ekstremalne zjawiska pogodowe, takie jak wysokie temperatury (średnia roczna temperatura w okresie 1951–2020 wzrosła o 2,8°C) czy nawalne deszcze (zwiększone opady roczne o 10–15 proc.). Bolączką miast jest susza hydrologiczna – zabetonowane brzegi powodują, że stan wód większości głównych rzek oraz poziom wód gruntowych obniża się z roku na rok. Konsekwencją będzie pustynnienie terenów miejskich. Z drugiej strony infrastruktura kanalizacji deszczowej w miastach nie jest dostosowana do zjawisk opadów nawalnych, a to skutkuje podtopieniami. W miastach brakuje obiektów małej retencji, w których można zmagazynować nadwyżki wody z deszczy nawalnych i wykorzystać ją w czasie suszy. Długotrwały brak opadów i coraz cieplejsze zimy potęgują tę sytuację. Niewiele osób jest świadomych, że zasoby wody pitnej w Polsce są jednymi z najniższych w Europie. W miastach mieszka dziś ponad 60 proc. populacji kraju i liczba ta rośnie. 

Planowanie przestrzenne ma duże znaczenie w walce ze skutkami zmian klimatu. Według ekspertów należałoby wzmocnić funkcjonalność miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Gminy muszą mieć świadomość, że mają prawo kształtować swoją przestrzeń. Jednak jest to ograniczane przez regulację ustawową, ale i praktykę sądową. 

W odpowiedzi na największe problemy miast w kwestii środowiska: deficyt terenów zielonych, suszę hydrologiczną i zanieczyszczenie powietrza, projekt KPM wskazuje między innymi na priorytetowe rozwiązania prawne w zakresie „błękitno-zielonej infrastruktury” przeciwdziałania powodziom miejskim, wprowadzenie standardów ochrony i kształtowania zieleni w procesach inwestycyjnych oraz zwiększanie naturalnej retencji i powierzchni biologicznie czynnej. Na poprawę jakości powietrza miałyby wpłynąć inwestycje w zmniejszenie energochłonności budynków mieszkalnych i niwelowanie głównych źródeł niskiej emisji w transporcie.

Inne wyzwania poruszone w KMP to poprawa dostępności mieszkań i zdolności inwestycyjnej miast, zrównoważona mobilność i poprawa bezpieczeństwa ruchu drogowego. Eksperci wskazali też, że część ważnych dla miast kwestii zostało pominiętych. Kryzys demograficzny, migracje, transformacja energetyczna czy przyszłość miast w erze cyfrowej już dziś mają duży wpływ na miasta i nie powinny być ignorowane.

Źródło: Newseria Biznes

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!