Efektywna zbiórka odpadów: system ROP do poprawki

Unia Europejska przyjęła w 2018 roku tzw. pakiet odpadowy. Jest to nowelizacja sześciu dyrektyw kluczowych z punktu widzenia rynku gospodarowania odpadami. Ma on na celu przybliżenie państw członkowskich do wdrożenia gospodarki o obiegu zamkniętym (GOZ). Do ważniejszych elementów tego pakietu należy system rozszerzonej odpowiedzialności producentów (ROP). Na bazie tych założeń producenci będą odpowiedzialni za cały cykl życia swoich opakowań: od projektu, przez produkcję, po zagospodarowanie odpadów. Inaczej mówiąc, firmy będą musiały współdzielić koszty selektywnej zbiórki, recyklingu i utylizacji odpadów, które powstały z ich produktów. Obecnie odpowiedzialne są za to gminy, które przerzucają opłaty na mieszkańców.

Bardziej efektywny system

Przedstawiciele biznesu podkreślają, że regulacje dotyczące rozszerzonej odpowiedzialności producentów będą mieć ogromne znaczenie, ponieważ obecnie funkcjonujący system jest nieefektywny i niezgodny z unijnymi dyrektywami. Wskazują oni, że tym, co może się zmienić, będzie dodatkowe finansowanie i rozwiązania, które mogą sprawić, że system zbiórki odpadów opakowaniowych będzie bardziej efektywny. Wtedy producenci będą w stanie rozwijać recykling tych odpadów i lepiej projektować opakowania. Pojawi się ekoprojektowanie, a co za tym idzie, lepsze produkty, bardziej sprzyjające recyklingowi.

Polska musi dostosować swój obecny system do unijnych wymogów. Choć nowe przepisy miały wejść w życie od 2023 roku, to ich kształt na krajowym gruncie wciąż jest projektowany. Jednym z najważniejszych założeń opublikowanego w 2021 roku projektu nowelizacji ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi było wprowadzenie tzw. opłaty opakowaniowej – nazwanej przez część branży parapodatkiem – przeznaczonej na finansowanie zbiórki i recyklingu tej grupy odpadów w ramach gmin. Nowelizację krytycznie oceniły samorządy, przedsiębiorcy i branża gospodarowania odpadami, a projekt utknął w resorcie środowiska.

Zobacz także: Polskie ciepłownie zagrożone bankructwem

Oczekiwania interesariuszy

Na wdrożenie ROP niecierpliwie czekają gminy, mając nadzieję, że część pieniędzy z tego systemu wesprze lokalne systemy gospodarki odpadami i odciąży mieszkańców. Producenci odpadów z kolei oczekują, żeby nowy system był prosty i efektywny kosztowo, deklarując jednocześnie, że wezmą odpowiedzialność za swoje opakowania, ale pokrycie przez nich kosztów zbiórki i recyklingu powinno odpowiadać kosztom, które są realnie ponoszone przez gminy. Oceniają oni, że projekt zaproponowany przez MKiŚ nie spełni unijnych wymogów i stanie się systemem opartym na parapodatku. Eksperci zaś wskazują, że tak duża zmiana, jaką będzie wdrożenie w Polsce nowego systemu ROP, wymaga wielomiesięcznych przygotowań wszystkich uczestników systemu, dlatego wdrażające ją przepisy są potrzebne jak najszybciej.

Raport „ROP bez tajemnic”

Wsparcie dla decydentów pracujących nad wdrożeniem systemu, może być raport „ROP bez tajemnic. Ramy polityki dla gospodarki o obiegu zamkniętym” przygotowany przez firmę TOMRA. Eksperci przeanalizowali w nim różne modele systemu rozszerzonej odpowiedzialności producentów odpadów opakowaniowych i wskazali konkretne narzędzia, które wpływają na ich efektywność.

Raport pokazuje, że producenci muszą zapewniać dedykowane fundusze na własne opakowania w związku z wdrożeniem ROP. Może to zachęcać ich do projektowania opakowań w duchu eko i zarządzania nimi zgodnie z hierarchią ważności odpadów, a to przełoży się na bardziej efektywną ochronę środowiska. Dobrze zaprojektowane regulacje ROP wspierają cele zrównoważonego rozwoju, ale przy okazji mogą też motywować przedsiębiorstwa do inwestycji.

Zobacz także: Proces cyfryzacji ewidencji gruntów i budynków z negatywną oceną NIK

Autorzy raportu rekomendują pięć zasad projektowania niezbędnych do skutecznego wdrożenia ROP:

· Cyrkularność, która nadaje priorytet hierarchii postępowania z odpadami, zachęca do ekoprojektowania i wykorzystuje wiarygodne protokoły pomiarowe.

· Wydajność, która obejmuje dobrze zdefiniowany zakres, jasne role i obowiązki oraz kompleksowe cele.

· Wygodne i przyjazne dla użytkownika systemy zwiększające ilość cennych zasobów, które są zbierane i skutecznie przetwarzane.

· Odpowiedzialność producenta, która ustanawia jasne zasady gospodarowania odpadami opakowaniowymi.

· Integralność systemu, która zapewnia przejrzystość i zgodność z przepisami, aby wspierać osiąganie celów.

Ubiegłoroczny raport Eunomia Research & Consulting na zlecenie TOMRA („Rozszerzona odpowiedzialność producenta dla Polski”) pokazuje również, że system rozszerzonej odpowiedzialności w Polsce nie zadziała bez równoległego wprowadzenia systemu kaucyjnego. Zgodnie z unijną dyrektywą Single Use Plastics, do 2025 roku państwa członkowskie muszą osiągnąć określone poziomy selektywnej zbiórki opakowań plastikowych po napojach – 77 proc. w 2025 roku i 90 proc. w ciągu kolejnych dwóch lat.

System kaucyjny

System kaucyjny jest dość ważnym elementem rozszerzonej odpowiedzialności producentów, ponieważ jest bardzo efektywnym sposobem zbiórki opakowań po napojach, podkreślają przedstawiciele branży odpadowej. Projekt przepisów, które mają wprowadzić w Polsce system kaucyjny, Ministerstwo Klimatu i Środowiska przedstawiło pod koniec stycznia br., a na początku czerwca został on lekko zaktualizowany. Zgodnie z nowymi propozycjami szerszy będzie katalog podmiotów objętych systemem. Kaucji mają podlegać butelki z tworzywa sztucznego o pojemności do 3 l, szklane butelki jednorazowego oraz wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5 l, a także puszki aluminiowe do 1 l. Przy sprzedaży tego typu produktów ma być pobierana niewielka opłata, którą będzie można odzyskać w momencie zwrotu opakowań. Jej wysokość nie została sztywno określona przez MKiŚ, ma zostać uregulowana w ustawie i rozporządzeniach.

System kaucyjny ma być powszechny w całej Polsce. Do odbierania pustych opakowań i odpadów objętych systemem oraz zwrotu kaucji będzie zobowiązany każdy sklep o powierzchni handlowej powyżej 100 mkw. Nowe przepisy mają w Polsce obowiązywać już od 2023 roku, a sklepy i sieci handlowe będą zobowiązane do wdrożenia ich najpóźniej w 2025 roku. Według ekspertów, ważną kwestią jest jeden operator systemu i jedna wartość kaucji, gdyż pozwoli to na stworzenie systemu  bardziej zrozumiałego i łatwiejszego dla konsumentów. Istotna jest też obowiązkowość tego systemu, tak, aby wszystkie produkty po napojach zostały nim objęte.

Źródło: Newseria Biznes

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!