Uproszczenie przepisów dotyczących usuwania azbestu

Związek Gmin Wiejskich RP (ZGWRP) opublikował w lutym 2026 roku odpowiedź Ministerstwa Rozwoju i Technologii na stanowisko podjęte przez kongres tej organizacji w sprawie niewystarczającego finansowania usuwania azbestu oraz konieczności jego integracji z programem „Czyste Powietrze”. ZGWRP wskazywał w tym stanowisku, że bez zasadniczych zmian systemowych Polska nie ma szans na skuteczne wyeliminowanie azbestu nawet w perspektywie kilkudziesięciu lat.

ZGWRP zwracał uwagę, że w latach 2024-2025 „realne finansowanie usuwania azbestu wyniosło jedynie 141 mln zł, a dotychczasowe łączne wydatki od początku funkcjonowania programu to około 266 mln zł, co odpowiada tylko 515 tys. ton usuniętych odpadów zawierających azbest. W kraju zaś zalega ok. 7 mln ton azbestu.

Azbest wyklucza przystąpienie do programu „Czyste Powietrze”

Związek wskazał, że mimo obowiązywania programu „azbestowego”, NFOŚiGW nie zapowiedział, jaka kwota zostanie skierowana na gospodarkę odpadami niebezpiecznymi. Podkreślał, że wielu mieszkańców nie może przystąpić do programu „Czyste Powietrze”, ponieważ ich dachy zawierają azbest. Program ten wyraźnie wymaga, aby pokrycie dachowe nie zawierało wyrobów azbestowych, w przypadku ich stwierdzenia konieczna jest najpierw wymiana dachu, a koszt nowego pokrycia jest w pełni przerzucony na mieszkańca.

Może Cię zainteresuje: Komu należy się ryczałt energetyczny?

Z tego powodu tysiące gospodarstw domowych rezygnuje z termomodernizacji i wymiany źródeł ciepła. Dlatego gminy wiejskie zaapelowały o pilne podjęcie działań przez NFOŚiGW, Ministerstwo Klimatu i Środowiska oraz Ministerstwo Rozwoju i Technologii, w tym przywrócenie i zagwarantowanie stałego finansowania usuwania azbestu, określenie minimalnej corocznej puli środków na poziomie nie niższym niż 150-200 mln zł, przedstawienie publicznie planu finansowego na rok 2026, w tym rozbicie środków w ramach strategii.

Gminy wiejskie zaapelowały też o integrację usuwania azbestu z programem „Czyste Powietrze”, w tym o wprowadzenie możliwości finansowania wymiany pokrycia dachowego w budynkach jednorodzinnych oraz umożliwienie składania wniosku do „Czystego Powietrza” jednocześnie z wnioskiem o usunięcie azbestu.

Dane w Bazie Azbestowej wymagają aktualizacji

W odpowiedzi na stanowisko samorządowców z gmin wiejskich, resort rozwoju zaznaczył między innymi, że jednym z narzędzi monitorowania realizacji zadań w ramach „programu azbestowego” jest Baza Azbestowa (www.bazaazbestowa.gov.pl) prowadzona przez MRiT.

Przypomniał, że zgodnie z obowiązującymi przepisami, za wprowadzanie i aktualizowanie w Bazie Azbestowej danych pochodzących od właścicieli i użytkowników nieruchomości, na których są wykorzystywane wyroby zawierające azbest, odpowiadają jednostki samorządu terytorialnego (JST) szczebla gminnego i wojewódzkiego. Jakość i aktualność danych w systemie zależy więc od stopnia zaangażowania danej JST w realizację powierzonego obowiązku. Obecnie w systemie pracuje 16 urzędów marszałkowskich oraz 2476 (z 2479) urzędów gminnych.

Na podstawie analizy danych można przyjąć, że tylko w przypadku 697 gmin (ok. 28 proc. wszystkich gmin pracujących w Bazie Azbestowej) dane o miejscu wykorzystywania wyrobów przez osoby fizyczne są aktualne. Na terenie pozostałych 1779 gmin system wykazuje łącznie 883 tys. lokalizacji wyrobów wykorzystywanych, które nie były aktualizowane przynajmniej od 5 lat. W skrajnych przypadkach taka nieaktualność obejmuje nawet 85 proc. rekordów przypisanych do danej gminy (powyżej 2600 lokalizacji).

Uproszczone raportowanie

Aktualne dane z inwentaryzacji wyrobów zawierających azbest są podstawą do ubiegania się przez gminę o środki finansowe na usuwanie wyrobów zawierających azbest. Z tego względu ministerstwo podejmowało w latach ubiegłych i planuje kontynuować działania mające na celu zachęcanie samorządów do pracy w Bazie Azbestowej i aktualizowania danych dotyczących wyrobów.

W latach 2009-2025 Ministerstwo udzieliło wsparcia 2096 gminom z całego kraju na przeprowadzenie inwentaryzacji wyrobów zawierających azbest lub jej aktualizację. Na ten cel przeznaczono kwotę 31 mln zł. Resort podaje, że w 2026 roku w ramach realizacji zadań wynikających z omawianego programu prowadzone są prace legislacyjne nad projektem ustawy o wyrobach zawierających azbest, między innymi w związku ze zmianą Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/148/WE z dnia 30 listopada 2009 roku w sprawie ochrony pracowników przed ryzykiem związanym z narażeniem na działanie azbestu w miejscu pracy.

Przeczytaj także: Obowiązkowy montaż czujników dymu i czadu bezpłatnie

Projekt ustawy przewiduje między innymi uproszczenie sprawozdawczości względem wójta, burmistrza lub prezydenta miasta oraz marszałka województwa (użytkujący wyroby będą składali deklarację jednorazowo i aktualizowali ją wyłącznie w przypadku zaistnienia zmian) oraz wprowadzenie możliwości tzw. zabezpieczania trwałego wyrobów.

Resort wyjaśnia, że trwałe zabezpieczenie oznacza pozostawienie pod powierzchnią gruntu lub zabudowanie określonych w ustawie rodzajów wyrobów, na przykład odcinków podziemnych instalacji, płyt warstwowych znajdujących się w ścianie osłonowej budynku lub w pokryciach warstwowych połączonych trwale ze ścianą osłonową budynku lub w konstrukcji stropodachu, bez konieczności ich demontowania.

Wycofano się też z nakładania kar na mieszkańców za brak złożenia deklaracji. Równolegle kontynuowane są prace nad projektami aktów wykonawczych do ustawy o wyrobach zawierających azbest oraz nad projektem uchwały Rady Ministrów w sprawie Krajowego Planu Renowacji Budynków. Plan ten uwzględnia konieczność usuwania wyrobów zawierających azbest podczas prac termomodernizacyjnych i remontowych oraz zastępowania ich wyrobami bezazbestowymi. Planowane jest też rozpoczęcie prac w zakresie aktualizacji tego programu, między innymi w zakresie ustalenia systemu finansowania usuwania wyrobów zawierających azbest.

Źródło: portalsamorzadowy.pl