Na wydanie środków z KPO zostało mało czasu

Ekonomiści podkreślają, że jednym z podstawowych zadań nowego rządu powinno być odblokowanie środków z Krajowego Planu Odbudowy, ponieważ pieniądze, które popłynęłyby do biznesu i samorządów, przyniosłyby oddech finansom publicznym. Druga sprawa to reformy, które są tam zawarte, dotyczące transformacji energetycznej, digitalizacji, sądów i praworządności. Istotna jest też wiarygodność, bo nieprzyjmowanie KPO jest de facto interpretowane przez rynki tak, że Polska może wyjść z UE.

Odblokowanie środków z KPO

Odblokowanie środków z KPO było jednym z kluczowych postulatów Koalicji Obywatelskiej. To właśnie opozycja – czyli KO wspólnie z Trzecią Drogą i Lewicą – zdobyła w nowym Sejmie 248 mandatów i ma obecnie największe szanse, by uformować w nadchodzących tygodniach nowy rząd. Jak ocenili ekonomiści Banku Millennium, taki scenariusz będzie oznaczać ocieplenie relacji z UE i wysokie szanse na napływ środków z KPO, a także sprawniejszą absorpcję środków z polityki spójności.

Ekspert ds. finansów publicznych ocenia, że zakończenie sporu i odblokowanie środków z Krajowego Planu Odbudowy będzie kluczowe dla wiarygodności Polski na arenie międzynarodowej. Jeśli Polska nie będzie uczestniczyć w programach takich jak KPO, znajdzie się na peryferiach UE. Wtedy z krajami takimi, jak Polska czy Węgry nikt nie będzie chciał rozmawiać, bo jest to ewidentny konflikt o podstawowe wartości, praworządność i pieniądze. Inwestorzy widzą w nowych politycznych porządkach szansę dla Polski, o czym może świadczyć pozytywna reakcja rynków finansowych na wyniki wyborów, dyskontująca przyszły scenariusz poprawy relacji między Warszawą a Brukselą.

Może Cię zainteresuje: Wsparcie termomodernizacji w budynkach wielorodzinnych

Czym jest KPO?

Krajowe plany odbudowy zostały opracowane przez wszystkie państwa członkowskie UE w czasie pandemii COVID-19 i stanowiły podstawę do ubiegania się o środki z europejskiego Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności. Ich celem była neutralizacja pandemicznego szoku dla gospodarek, który później dodatkowo pogłębił wybuch wojny w Ukrainie, a także uodpornienie ich na kolejne ewentualne kryzysy. Polska miała być jednym z największych beneficjentów unijnych środków przeznaczonych na ten cel – polski Krajowy Plan Odbudowy to 35,4 mld euro (czyli ok. 158 mld zł), z czego 23,9 mld euro w postaci bezzwrotnych dotacji oraz 11,5 mld euro w postaci preferencyjnych pożyczek. Zgodnie z wytycznymi UE znaczna część tych środków miała być przeznaczona na cele klimatyczne (42,7 proc.) oraz transformację cyfrową (21,3 proc.). W sumie polski KPO to program zakładający realizację 54 dużych inwestycji i 48 reform, które miały m.in. przyspieszyć wzrost gospodarczy, zwiększyć zatrudnienie, pobudzić innowacje i przełożyć się na lepszą jakość życia. Jednak wypłatę tych środków przez blisko dwa lata blokował spór o praworządność, który rząd Zjednoczonej Prawicy prowadził z Komisją Europejską.

Eksperci przypominają, że inne kraje, w tym sąsiedzi Polski, już realizują reformy i częściowo przeprowadziły transformację energetyczną. Czesi i Słowacy kupili zielone autobusy i mają w samorządach czystsze powietrze. Polska traci przez brak realizacji wielu ważnych inwestycji. Ponadto KPO dostały wszystkie kraje, trwa konkurencja o dostawców i jest kolejka do kupowania ekologicznych autobusów czy wiatraków.

Kamienie milowe 

Wypłata środków z KPO miała być uzależniona od realizacji tzw. kamieni milowych, czyli warunków uzgodnionych przez rząd Zjednoczonej Prawicy i Komisję Europejską już w czerwcu 2022 roku. Dotyczyły one przede wszystkim praworządności (likwidacja Izby Dyscyplinarnej SN, reforma systemu dyscyplinującego sędziów i przywrócenie zwolnionych sędziów do orzekania), ale też m.in. zmniejszenia obciążeń regulacyjnych i administracyjnych dla przedsiębiorców czy wzrostu wykorzystania odnawialnych źródeł energii.

Może Cię zainteresuje: Niepewność na rynku nieruchomości

Realizacja kamieni milowych utknęła jednak w martwym punkcie. Na początku tego roku Sejm uchwalił co prawda nowelizację ustawy o Sądzie Najwyższym, która miała odpowiedzieć na oczekiwania KE dotyczące przywrócenia praworządności, ale później prezydent Andrzej Duda skierował ją do Trybunału Konstytucyjnego. Ten nie zajął się nią do dziś przez trudności związane ze skompletowaniem pełnego składu sędziowskiego, ponieważ część sędziów nie uznaje Julii Przyłębskiej na stanowisku prezes TK.

Eksperci podkreślają, że odblokowanie środków z KPO nie będzie proste, a zmiana rządu nie oznacza automatycznej wypłaty funduszy. Polska będzie musiała dokończyć reformę sądownictwa i wdrożyć wymagane zmiany. Zanim to nastąpi, miną zapewne kolejne miesiące, co oznacza, że terminowa realizacja inwestycji przewidzianych w KPO już stoi pod znakiem zapytania. Za dwa lata kończy się horyzont wydawania tych środków i pojawia się pytanie, czy będzie można wydać je w całości.

Źródło: Newseria Biznes