Czy można zapłacić podatek od odwołanej darowizny?

Okazuje się, że można zapłacić podatek od czegoś, czego się nie dostało, bo darczyńca zmienił zdanie. Eksperci podatkowi zwracają uwagę, że w orzecznictwie przeważa pogląd, iż odwołanie darowizny nie unicestwia wcześniejszego obowiązku podatkowego w podatku od spadków i darowizn. Przykładem są wyroki WSA w Poznaniu z 6 czerwca 2017 roku, (sygn. I SA/Po 1687/16), WSA w Krakowie z 4 grudnia 2013 roku (sygn. I SA/Kr 1233/13) czy WSA w Bydgoszczy z 16 grudnia 2009 roku.

Zwrot podatku niemożliwy

Odwołanie darowizny nie daje prawa do żądania zwrotu zapłaconego wcześniej podatku, ponieważ samo odwołanie nie przekreśla skutków wcześniejszej darowizny. Zapłacony podatek od spadków i darowizn zarówno organy skarbowe, jak i sądy administracyjne, traktowały dotąd jako należny. Podkreślano, że odwołanie darowizny ma skutek ex nunc (wyłącznie na przyszłość od daty odwołania), a więc nie ma podstaw, aby uznać pierwotnie uczynioną darowiznę ze wszystkimi jej skutkami za niebyłą. Zgodnie z art. 72 par. 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej za nadpłatę uważa się kwotę nadpłaconego lub nienależnie zapłaconego podatku. W takich przypadkach nie można jednak mówić o nienależnie zapłaconym podatku.

Może Cię zainteresuje: Cudzoziemcy kupują coraz więcej mieszkań w Polsce

Przykładowo wyrok WSA w Rzeszowie (sygn. I SA/Rz 9/26) dotyczy opodatkowania darowizny ujawnionej w toku czynności sprawdzających. W lutym 2025 roku urząd sprawdzał źródła finansowania zakupu nieruchomości, a podatnik powołał się na niezgłoszoną wcześniej darowiznę od matki z 2021 roku. Następnie złożył zeznanie SD‑3 potwierdzone przelewami. Po kilku miesiącach, w maju 2025 roku przedstawił pismo matki o odwołaniu darowizny z powodu rażącej niewdzięczności oraz dowód zwrotu pieniędzy.

Organ podatkowy uznał jednak, że skoro podatnik powołał się na darowiznę w toku czynności sprawdzających, to zgodnie z art. 6 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn doszło do powstania obowiązku podatkowego. Ponieważ darowizna nie była wcześniej zgłoszona, zastosowano sankcyjną stawkę 20 proc. (art. 15 ust. 4). Fiskus nie zgodził się z argumentem, że skoro darowizna została odwołana, a środki zwrócone, obowiązek podatkowy nie powstał lub wygasł z mocą wsteczną (ex tunc). Obowiązek podatkowy powstał w momencie dokonania darowizny w 2021 roku. Odwołanie darowizny nie działa wstecz, wywołuje skutki dopiero od chwili złożenia oświadczenia o odwołaniu, a zwrot darowizny nie eliminuje faktu wcześniejszego nabycia majątku.

Sąd zgodził się ze skarbówką, że darowizna z 2021 roku podlega opodatkowaniu według stawki 20 proc., mimo że została odwołana i zwrócona przed wszczęciem postępowania podatkowego. WSA zaznaczył też, że w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje stanowisko, że z chwilą przyjęcia darowizny powstaje obowiązek podatkowy w podatku od spadków i darowizn, którego nie unicestwia późniejsze odwołanie. Oznacza to, że odwołanie darowizny, wywołuje tylko skutki na przyszłość (ex nunc). 

Czy wyjątkowa sytuacja ma znaczenie?

Nadzieję wśród podatników wzbudził wyrok NSA z 7 sierpnia 2024 roku, III FSK 1148/23 i wnioski z niego płynące, że w konkretnej sytuacji rozwiązanie umowy darowizny i zwrot jej przedmiotu na rzecz darczyńcy czyni naliczenie podatku od spadków i darowizn sprzecznym z konstytucyjnymi wartościami. Należy pamiętać, że wyrok ten dotyczył wyjątkowej sytuacji, a po drugie brak jest regulacji, z której wynikałoby, że odwołanie darowizny powoduje wygaśnięcie obowiązku podatkowego w podatku od spadków i darowizn. Dopiero w takiej sytuacji można byłoby uznać, że zapłacony wcześniej podatek winien zostać podatnikowi zwrócony. Według ekspertów wyrok ten nie zmieni nic w dotychczasowej praktyce organów skarbowych.

Przeczytaj także: Jak fiskus tropi nielegalny wynajem mieszkań?

Wyrok dotyczy sytuacji, w której podatniczka zgłosiła fiskusowi darowiznę o wartości 1,2 mln zł, otrzymaną od starszej osoby, którą się opiekowała. Podopieczna podzieliła się z nią częścią 3,6-milionowego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, które dostała od miasta. Urząd skarbowy wyliczył, że jako osoba niespokrewniona (III grupa podatkowa) musi zapłacić ponad 200 tys. zł podatku. Zaszła jednak pomyłka i starsza podopieczna musiała zwrócić miastu całą kwotę odszkodowania, czego skutkiem było też anulowania darowizny. Obdarowana kobieta zwróciła pieniądze. Zgłosiła też fiskusowi odwołanie darowizny, załączając wyjaśnienie na piśmie oraz potwierdzenie przelewu środków na konto urzędu miasta. Urząd skarbowy uznał jednak, że i tak musi zapłacić daninę od darowizny, która została odwołana.

NSA stanął po stronie podatniczki i orzekł, że przyjęcie w tej sprawie wykładni językowej i naliczenie podatku stanowiłoby niesprawiedliwe i nieznajdujące uzasadnienia zdarzenie zbliżone w skutkach do częściowej konfiskaty majątku podatnika, zobowiązanego do uiszczenia daniny o charakterze majątkowym od przysporzenia, którego finalnie nie uzyskał. Byłoby nie do pogodzenia z konstytucyjnymi zasadami demokratycznego państwa prawnego i proporcjonalności.

Prawnicy zwracają uwagę na konieczność odpowiedniego udokumentowania otrzymanej darowizny, pozwalającego członkom najbliższej rodziny skorzystać ze zwolnienia z podatku. Wtedy przy ewentualnym anulowaniu darowizny nie powstanie spór z fiskusem.

Źródło: prawo.pl